Homiylik

Homiylik — fuqarolarning şax-siy va mulkiy huquq qamda manfaatlarini himoya qilişning huquqiy şakli. H. 14 yoşdan 18 yoşgaça bölgan voyaga yetmaganlarga, şuningdek, sud tomonidan muomala layoqati çeklangan deb topilgan şaxslarga nisbatan bel-gilanadi. Soğliğining yomonligi sababli mustaqil ravişda öz huquqlarini amalga oşira olmaydigan va maj-buriyatlarini bajara olmaydigan voyaga yetgan muomalaga layoqatli şaxslarga nisbatan H. şu şaxslarning iltimosiga binoan belgilanişi mumkin. Homiyning asosiy vazifasi H.ka olinuvçining şaxsi va mulki yuzasidan ğamxörlik qilişdan, H.ka olinuvçining manfaatlarini qöriqlaşdan iborat. Binobarin, H.ka oluvçi öziga işonilgan mulkdan özi uçun heç qanday foyda olmasligi lozim. U H.ka olingan şaxsni asraş va uning mul-kini idora etiş harakatinigina un-dirişga haqli. Umumiy qoida böyiça H. işi tekin bajariladi. Homiylar öz himoyalaridagi şaxslarning huquq va manfaatlarini har qanday şaxslar bilan munosabatlarda, şu jumladan, sudlarda ham maxsus vakolatsiz himoya qiladilar. H. organi quyidagilardir: yoş bolalarga nisbatan — xalq ta'limi bölimlari; ruhiy kasal va aqli zaiflarga nisba-tan — soğliqni saklaş bölimlari; ijtimoiy kam ta'minlangan fuqarolarga nisbatan — ijtimoiy ta'mi-not bölimlari. Voyaga yetmagan bolalarga H. ularning ota-onasi, farzan-dliKka oluvçilari bölmagan, ota-onasi sud tomonilan ota-onalik huquqlaridan mahrum qilingan taq-dirda, şuningdek, bunday fuqarolar boşqa sabablarga köra ota-ona himoyasidan mahrum bölib qolgan, xususan, ota-ona ularni tarbiyalaşdan yoxud ularning huquq va manfaatlarini himoya qilişdan böyin tovlagan hollarda belgilanadi. H. homiy tay-inlaşga muxtoj bölgan şaxs yaşayotgan joyda, tuman yoki şahar hokimining qarori bilan belgilanadi. Krnunçilikka köra, quyidagilar homiy qilib tayinlanişi mumkin emas: ota-onalik huquqidan mahrum qilinganlar yoki ota-onalik huquqi çeklanganlar; qonunda belgilangan gartibda muo-malaga layoqatsiz yoki muomala layoqati çeklangan deb topilganlar; sobiqfarzandlikka oluvçilar öz zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarni bajarişdan böyin tovlayotgan yoki ularni lozim darajada bajarmayotganligi, ota-onalik huquqini suiiste'mol qilayotganligi, farzandlikka olinuv-çilarga nisbatan şafqatsizlik bilan muomalada bölayotganligi, içkilik-bozlikka yoki giyohvandlikka mubtalo bölganligi tufayli farzandlikka oliş bekor qilingan bölsa; ruhiy yoki narkologik muassasalarda röyxatda turganlar; qasddan sodir etgan jinoyati uçun ilgari hukm qilinganlar. H. bilan boğliq barça huquqiy jihatlar Özbekiston Respublikasining FK, Özbekiston Respublikasining Oila kodeksi, Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 y. 12 apr.dagi 171-sonli qarori bilan tas-diqlangan «Özbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik töğrisida Nizom»da öz ifodasini topgan.

Mirodil Baratov.