Horun
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 202–203-b. — ziyouz.com
Horun — Qur'onda zikri kelgan payğambarlardan biri. Musoning akasi. Alloh Musoni payğambar etib, unga Fir'avnni hidoyatga da'vat qiliş mas'uliyatini yuklaydi. Fir'-avnga röbarö bölib uni imonga, töğri yölga da'vat etiş kişidan şijoat va kuçli iroda talab qilar edi. Muso biroz tezroq va duduqlanib gapirar edi. Şu bois, Muso Parvardigordan bu mas'uliyatli va oğir vazifani ado etişda öziga akasi H.ni yordamçi qilib berişni söraydi. Qur'onda yozilişiça, nihoyatda fasohatli va ta'sirli sözlaş qobiliyatiga ega bölgan H. Musoga yordamçi qilib beriladi (Toho surasi, 25—36-oyatlar). Aka-uka Fir'avnni hidoyat yöliga da'vat eta-dilar. Ammo Fir'avn Allohning birligi va borligini e'tirof qilmay, zalolatdan qaytmaydi. Özini xudo deb bilgan Fir'avnni Alloh suvga ğarq etib, halok qiladi.
HORUN ar-RAŞID (763 yoxud 766- 809.24.3) — abbosiylar sulolasidan bölgan xalifa (786 y.dan). Eron zodagonlari manfaatini ifoda etuvçi barmakiylar xonadonidan çiqqan vazirlar yordamida hokimiyatni idora qilgan, 803 y. barmakiylarni qirğin qilgaç, davlatni yakka özi boşqargan. H. arR. davrida mamlakatda q.x., hunarmandçilik, savdo va madaniyat (asosan, adabiyot) ança rivojlangan. Lekin şu bilan birga davlatning tanazzulga yuz tutganligining belgilari ham namoyon böla boşlagan (Daylam, Suriya va b. viloyatlardagi qözğo-lonlar). H. arR. Vizantiya bilan ötmişdoşlari boşlagan uruşni davom ettirgan. H. arRaşid şaxsi haqida köplab rivoyatlar, badiiy asarlar yaratilgan. «Ming bir keça» ertaklarida u olijanob, adolatli hukmdor sifatida tasvirlangan. Movarounnahrdagi Rofi ibn Lays qözğoloninn bos-tiriş uçun harbiy safarga çiqqanda vafot etgan.
Ad.: Bartold V.V., Karl Velikiy i Xarun arRaşid, Soçineniya, t.6, M., 1966; Men A., Musulmanskiy Renessans, M., 1972.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОРУН — Қуръонда зикри келган пайғамбарлардан бири. Мусонинг акаси. Аллоҳ Мусони пайғамбар этиб, унга Фиръавнни ҳидоятга даъват қилиш масъулиятини юклайди. Фиръ-авнга рўбарў бўлиб уни имонга, тўғри йўлга даъват этиш кишидан шижоат ва кучли ирода талаб қилар эди. Мусо бироз тезроқ ва дудуқланиб гапирар эди. Шу боис, Мусо Парвардигордан бу масъулиятли ва оғир вазифани адо этишда ўзига акаси Ҳ.ни ёрдамчи қилиб беришни сўрайди. Қуръонда ёзилишича, ниҳоятда фасоҳатли ва таъсирли сўзлаш қобилиятига эга бўлган Ҳ. Мусога ёрдамчи қилиб берилади (Тоҳо сураси, 25—36-оятлар). Ака-ука Фиръавнни ҳидоят йўлига даъват эта-дилар. Аммо Фиръавн Аллоҳнинг бирлиги ва борлигини эътироф қилмай, залолатдан қайтмайди. Ўзини худо деб билган Фиръавнни Аллоҳ сувга ғарқ этиб, ҳалок қилади.
ҲОРУН ар-РАШИД (763 ёхуд 766- 809.24.3) — аббосийлар сулоласидан бўлган халифа (786 й.дан). Эрон зодагонлари манфаатини ифода этувчи бармакийлар хонадонидан чиққан вазирлар ёрдамида ҳокимиятни идора қилган, 803 й. бармакийларни қирғин қилгач, давлатни якка ўзи бошқарган. Ҳ. арР. даврида мамлакатда қ.х., ҳунармандчилик, савдо ва маданият (асосан, адабиёт) анча ривожланган. Лекин шу билан бирга давлатнинг таназзулга юз тутганлигининг белгилари ҳам намоён бўла бошлаган (Дайлам, Сурия ва б. вилоятлардаги қўзғо-лонлар). Ҳ. арР. Византия билан ўтмишдошлари бошлаган урушни давом эттирган. Ҳ. арРашид шахси ҳақида кўплаб ривоятлар, бадиий асарлар яратилган. «Минг бир кеча» эртакларида у олижаноб, адолатли ҳукмдор сифатида тасвирланган. Мовароуннаҳрдаги Рофи ибн Лайс қўзғолонинн бос-тириш учун ҳарбий сафарга чиққанда вафот этган.
Ад.: Бартольд В.В., Карл Великий и Харун арРашид, Сочинения, т.6, М., 1966; Мен А., Мусульманский Ренессанс, М., 1972.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.