Hotami Toy
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 204-b. — ziyouz.com
Hotami Toy (töliq nomi Abu safona Hotam ibni Abdulloh ibni Sa'di Toyi) (taxm. 6-a. oxiri — Yaman — 7-a. boşi) — saxiyligi va olijanobligi bilan Şarq mamlakatlarida dong taratgan şaxs. Yamandagi Toy qabilasining boşliği, maşhur laşkar-boşi va şoir bölgan. Adlu inso-fi, saxiyligi va yaxşiligi bilan dastlab atrofdagi qabilalar, keyin butun Arabiston va Şarq xalqlari orasida Hotami Toy — Toy (qabila-si)dan bölgan Hotam nomi bilan şuh-rat qozongan. Uning saxovat va him-matiga qoyil qolgan Muhammad pay-ğambar (sav) ham Toy şarofatidan uning avlodini e'zozda tutişni buyurgan.
Şarq xalqlari oğzaki ijodi va yozma adabiyotida H.T. haqida köplab afsona va rivoyatlar, qissa va dos-tonlar, hatto «Hotamnoma» kitobi yaratilgan. «Hotamnoma» dastlab arab tilida yaratilib, keyin forsça nus-xasi Örta Osiyo xalqlari örtasida keng tarqalgan. Örta asrlardayoq kitob holida tarqalgan bu asar 18—19-a.larda hind, urdu, özbek, turkman, ingliz va qisman rus tillariga tarjima qilingan. 19-a.da Oqsuvda muhammadhasan Olim forsçadan turkiyga tarjima qilgan va u 1900 y.da Toşkentda «Hotamnomai turkiy» nomi bilan çop etilgan. Mazkur qölyozma va toşbosma asosida prof. A.Matğo-ziyev 1988 y.da uni hoz. yozuvda naşr ettirgan.
H. T. şoir sifatida ham maşhur. Saqlanib qolgan şe'rlari arab adibi va xattot Rizqulloh Hassun tomonidan 1872 y.da Londonda çop qilingan.
Şarq xalqlari tillarida Hotam, Hotamtoy nomlari «saxiy», «qöli oçiq» ma'nolarini ifodalaydigan sifatga aylanib ketgan. I.V.Gyote «Ğar-bu Şarq devoni»da özini Hotam, ma'şuqasini Zulayhoga nisbat berib, qator şe'rlar yaratgan.
Ad.: Hotamnoma, T., 1988.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОТАМИ ТОЙ (тўлиқ номи Абу сафона Ҳотам ибни Абдуллоҳ ибни Саъди Тойи) (тахм. 6-а. охири — Яман — 7-а. боши) — сахийлиги ва олижаноблиги билан Шарқ мамлакатларида донг таратган шахс. Ямандаги Той қабиласининг бошлиғи, машҳур лашкар-боши ва шоир бўлган. Адлу инсо-фи, сахийлиги ва яхшилиги билан дастлаб атрофдаги қабилалар, кейин бутун Арабистон ва Шарқ халқлари орасида Ҳотами Той — Той (қабила-си)дан бўлган Ҳотам номи билан шуҳ-рат қозонган. Унинг саховат ва ҳим-матига қойил қолган Муҳаммад пай-ғамбар (сав) ҳам Той шарофатидан унинг авлодини эъзозда тутишни буюрган.
Шарқ халқлари оғзаки ижоди ва ёзма адабиётида Ҳ.Т. ҳақида кўплаб афсона ва ривоятлар, қисса ва дос-тонлар, ҳатто «Ҳотамнома» китоби яратилган. «Ҳотамнома» дастлаб араб тилида яратилиб, кейин форсча нус-хаси Ўрта Осиё халқлари ўртасида кенг тарқалган. Ўрта асрлардаёқ китоб ҳолида тарқалган бу асар 18—19-а.ларда ҳинд, урду, ўзбек, туркман, инглиз ва қисман рус тилларига таржима қилинган. 19-а.да Оқсувда муҳаммадҳасан Олим форсчадан туркийга таржима қилган ва у 1900 й.да Тошкентда «Ҳотамномаи туркий» номи билан чоп этилган. Мазкур қўлёзма ва тошбосма асосида проф. А.Матғо-зиев 1988 й.да уни ҳоз. ёзувда нашр эттирган.
Ҳ. Т. шоир сифатида ҳам машҳур. Сақланиб қолган шеърлари араб адиби ва хаттот Ризқуллоҳ Ҳассун томонидан 1872 й.да Лондонда чоп қилинган.
Шарқ халқлари тилларида Ҳотам, Ҳотамтой номлари «сахий», «қўли очиқ» маъноларини ифодалайдиган сифатга айланиб кетган. И.В.Гёте «Ғар-бу Шарқ девони»да ўзини Ҳотам, маъшуқасини Зулайҳога нисбат бериб, қатор шеърлар яратган.
Ад.: Ҳотамнома, Т., 1988.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.