Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Hoziq

    Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com

    Hoziq (taxallusi; asl ism-şarifi Junaydullo Islomşayx öğli) (18-a. ning oxiri, Hirot — 1843, Şah-risabz) — şoir, tarjimon. 19-a. özbek adabiyoti namoyandalaridan biri. 1793— 1800 y.larda Buxoroga kelgan va mad-rasada tahsil körgan, tib ilmini örgangan, şe'rlar maşq qilgan. «Hoziq» taxallusini ham şu yerda olgan. Madrasani tugatgaç, şu mad-rasada imomlik qilgan va Amir Haydar saroyiga yaqinlaşgan. 1818 y. saroy ayonlari bilan kelişa olmay, Qöqonga ketgan. Umarxon uni yaxşi kutib olgan. H. Buxoroda boşlagan «Yusuf va Zulayho» dostonini tugallab, xonga tortiq qilgan. Bu yerda ham xon atrofidagi saroy ahli bilan kelişa olmay, 1825 y.da Buxoroga qaytgan, söng Xorazmga borgan va munis, Ogahiy boşçiligidagi adabiy guruh ta'sirida bölgan. Munis vafot etgaç, Olloqulixop (1825—42) top-şiriği bilan «Ravzat ussafo» asarining 1-jildi tarjimasini nihoyasigayetkazgan. Söngyana Qöqonga qaytgan. Nasrullaxon 1842 y. Köqonni bosib olgaç, H. uning ta'qibidan Şahri-sabzga qoçgan va u yerda amirning yollangan odamlari tomonidan öldi-rilgan.

    H. özbek va fors tillarida ijod qilgan. Navoiy, Fuzuliy, Bedil, Zebunniso şe'rlariga muxammaslar boğlagan. Lirikasi mavzui rang-barang, unda zamon norasoliklari, jo-\il va odil hukmdorlar haqida mulo-hazalar bildirilgan, sevgi va muhab-bat tarannum etilgan. Şe'rlarida zamonasidagi hukmdorlarni adolatga undagan.

    «Yusuf va Zulayho» doyetonida özining ijtimoiy-falsafiy mulohazalarini, zamon va hukmdor haqidagi fikrlarini bayon etgan. «Voqeoti islomiy» va «Avlodlar şajarasi» risolalari tarixiy-biografik xarak-terda. Maqmud Çağminiy (N-a.)ning tibbiyotga oid arab tilida yozgan «Qo-nunça» asariga fors tilida «Tahqiq ul-qavoid» («Tabobat asarlarini örganiş», 1822) nomli şarh yozgan.

    H.ning özbekça va forsça şe'rlaridan tuzilgan devoni Rossiya FA Şarqşunoslik in-ti Sankt-Peterburg bölimida, «Yusuf va Zulayho» ning 7 qölyozmasi Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida, 2 devoni Xöjandda, Konibodom ş.dan topilgan kulliyoti esa xöjandlik adabiyot-şunos E. Şodiyev qölida, ayrim şe'rlari Özbekiston FA Şarqşunoslik intidagi qölyozma bayoz va majmualarda saqlanadi.

    Ad.: Qayumov A., Hoziq, T., 1957; Irisov A., NosirovA., Nizomiddinov I., Örta osiyolik qirqolim.T., 1961;Özbek adabiyoti tarixi [5 j.li|, 4-j., T., 1978; Qayyumov P., Tazkirai Qayyumiy [Zj.li],

    Begali Qosimov

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ҲОЗИҚ (тахаллуси; асл исм-шарифи Жунайдулло Исломшайх ўғли) (18-а. нинг охири, Ҳирот — 1843, Шаҳ-рисабз) — шоир, таржимон. 19-а. ўзбек адабиёти намояндаларидан бири. 1793— 1800 й.ларда Бухорога келган ва мад-расада таҳсил кўрган, тиб илмини ўрганган, шеърлар машқ қилган. «Ҳозиқ» тахаллусини ҳам шу ерда олган. Мадрасани тугатгач, шу мад-расада имомлик қилган ва Амир Ҳайдар саройига яқинлашган. 1818 й. сарой аёнлари билан келиша олмай, Қўқонга кетган. Умархон уни яхши кутиб олган. Ҳ. Бухорода бошлаган «Юсуф ва Зулайҳо» достонини тугаллаб, хонга тортиқ қилган. Бу ерда ҳам хон атрофидаги сарой аҳли билан келиша олмай, 1825 й.да Бухорога қайтган, сўнг Хоразмга борган ва мунис, Огаҳий бошчилигидаги адабий гуруҳ таъсирида бўлган. Мунис вафот этгач, Оллоқулихоп (1825—42) топ-шириғи билан «Равзат уссафо» асарининг 1-жилди таржимасини ниҳоясигаетказган. Сўнгяна Қўқонга қайтган. Насруллахон 1842 й. Кўқонни босиб олгач, Ҳ. унинг таъқибидан Шаҳри-сабзга қочган ва у ерда амирнинг ёлланган одамлари томонидан ўлди-рилган.

    Ҳ. ўзбек ва форс тилларида ижод қилган. Навоий, Фузулий, Бедил, Зебуннисо шеърларига мухаммаслар боғлаган. Лирикаси мавзуи ранг-баранг, унда замон норасоликлари, жо-\ил ва одил ҳукмдорлар ҳақида муло-ҳазалар билдирилган, севги ва муҳаб-бат тараннум этилган. Шеърларида замонасидаги ҳукмдорларни адолатга ундаган.

    «Юсуф ва Зулайҳо» доетонида ўзининг ижтимоий-фалсафий мулоҳазаларини, замон ва ҳукмдор ҳақидаги фикрларини баён этган. «Воқеоти исломий» ва «Авлодлар шажараси» рисолалари тарихий-биографик харак-терда. Мақмуд Чағминий (Н-а.)нинг тиббиётга оид араб тилида ёзган «Қо-нунча» асарига форс тилида «Таҳқиқ ул-қавоид» («Табобат асарларини ўрганиш», 1822) номли шарҳ ёзган.

    Ҳ.нинг ўзбекча ва форсча шеърларидан тузилган девони Россия ФА Шарқшунослик ин-ти Санкт-Петербург бўлимида, «Юсуф ва Зулайҳо» нинг 7 қўлёзмаси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида, 2 девони Хўжандда, Конибодом ш.дан топилган куллиёти эса хўжандлик адабиёт-шунос Э. Шодиев қўлида, айрим шеърлари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик интидаги қўлёзма баёз ва мажмуаларда сақланади.

    Ад.: Қаюмов А., Ҳозиқ, Т., 1957; Ирисов А., НосировА., Низомиддинов И., Ўрта осиёлик қирқолим.Т., 1961;Ўзбек адабиёти тарихи [5 ж.ли|, 4-ж., Т., 1978; Қайюмов П., Тазкираи Қайюмий [Зж.ли],

    Бегали Қосимов

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.