Hujjat
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221-b. — ziyouz.com
Hujjat — keng ma'noda — ma'lumotlar qayd etilgan moddiy buyumlar (qoğoz, kinoplyonka, fotoplyonka, magnitofon lentasi, perfokarta va b.). H. matn, tasvir, tovuş va b.dan ibo-rat bölişi mumkin.
Mazmuniga köra, H. ilmiy-texnika H.lari (maqolalar, kitoblar, patentlar, çizmalar, jadvallar va h.k.), huquqiy H.lar (qarorlar, farmonlar, şartnomalar va h.k.), boşqaruv H.lari (buyruqlar, körsatmalar, qarorlar va h.k.)ga bölinadi. Şakllaniş manbaiga köra, birlamçi va ikkilamçi (referatlar, anno-tatsiyalar va h.k.) H.lar farqlanadi. Idora H.lari töplami, odatda, kiriş, çiqiş va içki (xizmatda foydalaniş uçun) H.lariga bölinadi. Mas, bank muassasasi H.lari içidagi mijozlar bankka taqdim etadigan hujjatlar: tölov topşiriqnomalari, çek va b. kiriş H.lari; bank iştirokida rasmiylaştiriladigan va mijozlarga beriladigan H.lar çiqiş H.lari hisoblanadi.
Huquq fanida H. deganda, odatda, qonunda belgilangan şaklda tuzilgan va yuridik ahamiyatga ega bölgan (şaxsning tuğilganlik, ma'lumot olganlik, nikohdan ötganlik, mehnat staji kabi) faktlarni tasdiklovçi, yozma aktlar tuşuniladi. H. sud işlarini yuritişda faktlarni aniklaş vositasi sifatida katta ahamiyatga ega. H.larni qalbakilaştiriş jinoyat hisoblanadi (q. Xujjatlarni qalba-kilaştiriş).
HUJJAT al-ISLOM (arab. - islom hujjati, islom dalili) — örta asrlarda ba'zi yirik ilohiyotçilarga berilgan diniy unvon. Sunniylarda keyinçalik qöllanilmay ketgan, lekin şia ulamolari örtasida rasmiy unvon sifatida ba'zi mamlakatlar (Eron, Iroq)da saqlanib kelmokda. Bu unvon oyatulloh unvonidan quyi mavqeda turadi. Unga ilk bor imom Ğaz-zoliy sazovor bölgan. Safaviylar davrida Eronda H. al-i. unvonini eng maşhur mujtahidlar olgan. H. al-i. sohiblari odatda şialarning muqad-das şaharlari (Karbalo, Najaf va b.)da yaşagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУЖЖАТ — кенг маънода — маълумотлар қайд этилган моддий буюмлар (қоғоз, киноплёнка, фотоплёнка, магнитофон лентаси, перфокарта ва б.). Ҳ. матн, тасвир, товуш ва б.дан ибо-рат бўлиши мумкин.
Мазмунига кўра, Ҳ. илмий-техника Ҳ.лари (мақолалар, китоблар, патентлар, чизмалар, жадваллар ва ҳ.к.), ҳуқуқий Ҳ.лар (қарорлар, фармонлар, шартномалар ва ҳ.к.), бошқарув Ҳ.лари (буйруқлар, кўрсатмалар, қарорлар ва ҳ.к.)га бўлинади. Шаклланиш манбаига кўра, бирламчи ва иккиламчи (рефератлар, анно-тациялар ва ҳ.к.) Ҳ.лар фарқланади. Идора Ҳ.лари тўплами, одатда, кириш, чиқиш ва ички (хизматда фойдаланиш учун) Ҳ.ларига бўлинади. Мас, банк муассасаси Ҳ.лари ичидаги мижозлар банкка тақдим этадиган ҳужжатлар: тўлов топшириқномалари, чек ва б. кириш Ҳ.лари; банк иштирокида расмийлаштириладиган ва мижозларга бериладиган Ҳ.лар чиқиш Ҳ.лари ҳисобланади.
Ҳуқуқ фанида Ҳ. деганда, одатда, қонунда белгиланган шаклда тузилган ва юридик аҳамиятга эга бўлган (шахснинг туғилганлик, маълумот олганлик, никоҳдан ўтганлик, меҳнат стажи каби) фактларни тасдикловчи, ёзма актлар тушунилади. Ҳ. суд ишларини юритишда фактларни аниклаш воситаси сифатида катта аҳамиятга эга. Ҳ.ларни қалбакилаштириш жиноят ҳисобланади (қ. Хужжатларни қалба-килаштириш).
ҲУЖЖАТ ал-ИСЛОМ (араб. - ислом ҳужжати, ислом далили) — ўрта асрларда баъзи йирик илоҳиётчиларга берилган диний унвон. Суннийларда кейинчалик қўлланилмай кетган, лекин шиа уламолари ўртасида расмий унвон сифатида баъзи мамлакатлар (Эрон, Ироқ)да сақланиб келмокда. Бу унвон оятуллоҳ унвонидан қуйи мавқеда туради. Унга илк бор имом Ғаз-золий сазовор бўлган. Сафавийлар даврида Эронда Ҳ. ал-и. унвонини энг машҳур мужтаҳидлар олган. Ҳ. ал-и. соҳиблари одатда шиаларнинг муқад-дас шаҳарлари (Карбало, Нажаф ва б.)да яшаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.