Huqna
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242-b. — ziyouz.com
Huqna HUQNA, klizma — töğri içakka a«usdan maxsus asbob yordamida suyuqlik (köpinça suv) yuborişdan ibo-rat tibbiy muolaja. Tozalovçi H. (içakdagi narsalarni çiqarib taşlaş uçun qöllanadi), dori H. va oziq H. farq qiladi. H. faqat vraç körsatmasiga muvofiq qilinadi, çunki ba'zi hollarda (appenditsit, içak buralib qolişi va h.k.) u oğir oqibatlarga olib kelişi mumkin. H. uçun maxsus noksimon rezina ballon (ba'zan maxsus qattiq uçlikli qisqiçi yoki jöm-ragi hamda uçligi bor rezina nayçali voronka) qöllanadi, şuningdek, Esmarx krujkasidan foydalaniladi, unga suyuqlik bir meyorda borişi uçun jömrakça, biriktiriş nayçasiga esa uçlik örnatilgan.
Tozalovçi H. qabziyataa, oziqovqatdan zaharlanganda, me'da-içak yölini va kiçik çanoq a'zolarini rentgenologik tekşirişdan, operatsiyadan, tuğişdan, dori va oziq H.dan oldin qöllanadi. Ba'zi bir davo H.si ayni vaqtda tozalovçi H. funksiyasini ham ötaydi (mas, moyçeçak-li, gipertonik, yoğli va b.). H.ning ta'siri suyuqlik miqdoriga, uning tezlik bilan bosim ostida yuborili-şiga boğliq. Katta yoşdagilar uçun örtaça 1 l ga yaqin toza iliq suv kerak böladi. Suv yuborib qilinadigan tozalovçi H. qabziyatda içak şil-liq pardasini ta'sirlab, içakning tölqinsimon harakati (peristalti-kasi)ni kuçaytiradi, natijada bemorning içi keladi. Agar bemorning qimirlaşi mumkin bölmasa uni çal-qança yotqizib H. qilinadi, bemorning ostiga tuvak qöyiladi. Qorip muskullari haddan taşqari tarang bölsa, H. qilinayotganda bemor tizza va tirsaklariga tayanib turişi kerak. H. qilişdan oldin uçlikka vazelin yoki glitserin surtiladi. bemorni kleyonka solingan örin çetiga çap yonboşi bilan yotqiziladi. Çap qölning birinçi va ikkinçi barmoqlari yordamida dumba kerilib. öng qöl yordamida uçlik aylanma harakat bilan töğri içakka 10— 12 sm kirgiziladi. H.dan söng mumkin qadar 5—10 min. hojatga çiqmay turgan ma'qul.
Yoğli H. uçun ösimlik moyini 200 ml (bolalarga 30 — 50 ml) hajmida keçqurun yuboriladi. Bunda noksimon rezina ballon işlatiladi.
Dori H. dori moddalarining içak şilliq pardasiga ta'sir etişi va dorining organizmga içak orqali sörilişi maqsadida qöllanadi. Dori moddalari 10 ml va undan oz miqdorda yuborilganda yaxşi söriladi. Dori H. qilişdan oldin albatta tozalovçi H. ötkaziş kerak.
O z i q. H. — sun'iy ovqatlantirişning bir turi. U organizmning suyuqlikka, oş tuziga va oz miqdorda bölsa-da, oziq moddalarga bölgan ehtiyojini qondiriş maqsadida qöllanadi. Oziq H. uçun oş tuzining fiziologik (izotonik) eritmasi, 5% li glyukoza eritmasi va aminokislo-talar eritmalaridan foydalaniladi. Bunday H. tozalovçi H.dan keyin qilinadi. Oziq H. faqat vraç körsatmasiga binoan davolaş muassasalarida qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚНА, клизма — тўғри ичакка а«усдан махсус асбоб ёрдамида суюқлик (кўпинча сув) юборишдан ибо-рат тиббий муолажа. Тозаловчи Ҳ. (ичакдаги нарсаларни чиқариб ташлаш учун қўлланади), дори Ҳ. ва озиқ Ҳ. фарқ қилади. Ҳ. фақат врач кўрсатмасига мувофиқ қилинади, чунки баъзи ҳолларда (аппендицит, ичак буралиб қолиши ва ҳ.к.) у оғир оқибатларга олиб келиши мумкин. Ҳ. учун махсус ноксимон резина баллон (баъзан махсус қаттиқ учликли қисқичи ёки жўм-раги ҳамда учлиги бор резина найчали воронка) қўлланади, шунингдек, Эсмарх кружкасидан фойдаланилади, унга суюқлик бир меъёрда бориши учун жўмракча, бириктириш найчасига эса учлик ўрнатилган.
Тозаловчи Ҳ. қабзиятаа, озиқовқатдан заҳарланганда, меъда-ичак йўлини ва кичик чаноқ аъзоларини рентгенологик текширишдан, операциядан, туғишдан, дори ва озиқ Ҳ.дан олдин қўлланади. Баъзи бир даво Ҳ.си айни вақтда тозаловчи Ҳ. функциясини ҳам ўтайди (мас, мойчечак-ли, гипертоник, ёғли ва б.). Ҳ.нинг таъсири суюқлик миқдорига, унинг тезлик билан босим остида юборили-шига боғлиқ. Катта ёшдагилар учун ўртача 1 л га яқин тоза илиқ сув керак бўлади. Сув юбориб қилинадиган тозаловчи Ҳ. қабзиятда ичак шил-лиқ пардасини таъсирлаб, ичакнинг тўлқинсимон ҳаракати (перистальти-каси)ни кучайтиради, натижада беморнинг ичи келади. Агар беморнинг қимирлаши мумкин бўлмаса уни чал-қанча ётқизиб Ҳ. қилинади, беморнинг остига тувак қўйилади. Қорип мускуллари ҳаддан ташқари таранг бўлса, Ҳ. қилинаётганда бемор тизза ва тирсакларига таяниб туриши керак. Ҳ. қилишдан олдин учликка вазелин ёки глицерин суртилади. беморни клеёнка солинган ўрин четига чап ёнбоши билан ётқизилади. Чап қўлнинг биринчи ва иккинчи бармоқлари ёрдамида думба керилиб. ўнг қўл ёрдамида учлик айланма ҳаракат билан тўғри ичакка 10— 12 см киргизилади. Ҳ.дан сўнг мумкин қадар 5—10 мин. ҳожатга чиқмай турган маъқул.
Ёғли Ҳ. учун ўсимлик мойини 200 мл (болаларга 30 — 50 мл) ҳажмида кечқурун юборилади. Бунда ноксимон резина баллон ишлатилади.
Дори Ҳ. дори моддаларининг ичак шиллиқ пардасига таъсир этиши ва дорининг организмга ичак орқали сўрилиши мақсадида қўлланади. Дори моддалари 10 мл ва ундан оз миқдорда юборилганда яхши сўрилади. Дори Ҳ. қилишдан олдин албатта тозаловчи Ҳ. ўтказиш керак.
О з и қ. Ҳ. — сунъий овқатлантиришнинг бир тури. У организмнинг суюқликка, ош тузига ва оз миқдорда бўлса-да, озиқ моддаларга бўлган эҳтиёжини қондириш мақсадида қўлланади. Озиқ Ҳ. учун ош тузининг физиологик (изотоник) эритмаси, 5% ли глюкоза эритмаси ва аминокисло-талар эритмаларидан фойдаланилади. Бундай Ҳ. тозаловчи Ҳ.дан кейин қилинади. Озиқ Ҳ. фақат врач кўрсатмасига биноан даволаш муассасаларида қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.