Huquq layoqati
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244-b. — ziyouz.com
Huquq layoqati - huquqiy munosabat iştirokçilarining ma'lum huquqlarga ega böliş va şunga yara-şa majburiyat (burç) ola biliş la-yoqati. Fuqarolik huquq va burçlariga ega böliş fuqarolik H.l. demakdir. Barça fuqarolar, şuningdek, yuridik şaxslar H.l.da tengdirlar.
H.l. huquqning fuqarolik huquqi sohasida köp uçraydi. Fuqaroning H.l. odatda, u tuğilganida vujudga keladi va vafot etişi bilan tugaydi. Ba'zan H.l. bola tuğilmasdan ham vujudga keladi. Meros huquqiga köra, oçilajak merosda homilaning ham H.l. yotadi. Fuqarolik qonunçiligi böyiça, fuqarolarning H.l. mulk huquqi asosida mol-mulkka ega böliş; mulkni meros qilib oliş va vasiyat qilib qoldiriş; bankda jamğarmaga ega böliş; tadbirkorlik, dehqon, fermer xöjaligi bilan hamda qonunda taqiqlab qöyilmagan boşqa faoliyat bilan şu-ğullaniş; yollanma mehnatdan foydalaniş, mustaqil ravişda yoki boşqa fuqarolar va yuridik şaxslar b-n birgalikda yuridik şaxslar taşkil etiş; qonunga zid bölmagan har qanday bitimlar tuziş va majburiyatlarda qatnaşiş; boşqa şaxslar tomonidan yetkazilgan zararning tölanişini talab qiliş; maşğulot turini va yaşaş joyini tanlaş; fan, adabiyot va san'at asarlarining, ixtirolarning, qonun bilan qöriqlanadigan boşqa intellektual faoliyat natijalarining muallifi huquqiga ega bölişda öz ifodasini topadi.
Yuridik şaxslar öz ta'sis hujjatlarida nazarda tutilgan faoliyat maq-sadlariga muvofiq H.l.ga ega böladilar. Yuridik şaxsning H.l. u tuzilib, davlat röyxatidan ötkazilgan paytdan e'tiboran vujudga keladi va u tuga-tilgan paytdan e'tiboran tamom böladi. Yuridik şaxsning maxsus H.l. uning öz ustavi, nizomi yoki qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
Mirodil Baratov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚУҚ ЛАЁҚАТИ - ҳуқуқий муносабат иштирокчиларининг маълум ҳуқуқларга эга бўлиш ва шунга яра-ша мажбурият (бурч) ола билиш ла-ёқати. Фуқаролик ҳуқуқ ва бурчларига эга бўлиш фуқаролик Ҳ.л. демакдир. Барча фуқаролар, шунингдек, юридик шахслар Ҳ.л.да тенгдирлар.
Ҳ.л. ҳуқуқнинг фуқаролик ҳуқуқи соҳасида кўп учрайди. Фуқаронинг Ҳ.л. одатда, у туғилганида вужудга келади ва вафот этиши билан тугайди. Баъзан Ҳ.л. бола туғилмасдан ҳам вужудга келади. Мерос ҳуқуқига кўра, очилажак меросда ҳомиланинг ҳам Ҳ.л. ётади. Фуқаролик қонунчилиги бўйича, фуқароларнинг Ҳ.л. мулк ҳуқуқи асосида мол-мулкка эга бўлиш; мулкни мерос қилиб олиш ва васият қилиб қолдириш; банкда жамғармага эга бўлиш; тадбиркорлик, деҳқон, фермер хўжалиги билан ҳамда қонунда тақиқлаб қўйилмаган бошқа фаолият билан шу-ғулланиш; ёлланма меҳнатдан фойдаланиш, мустақил равишда ёки бошқа фуқаролар ва юридик шахслар б-н биргаликда юридик шахслар ташкил этиш; қонунга зид бўлмаган ҳар қандай битимлар тузиш ва мажбуриятларда қатнашиш; бошқа шахслар томонидан етказилган зарарнинг тўланишини талаб қилиш; машғулот турини ва яшаш жойини танлаш; фан, адабиёт ва санъат асарларининг, ихтироларнинг, қонун билан қўриқланадиган бошқа интеллектуал фаолият натижаларининг муаллифи ҳуқуқига эга бўлишда ўз ифодасини топади.
Юридик шахслар ўз таъсис ҳужжатларида назарда тутилган фаолият мақ-садларига мувофиқ Ҳ.л.га эга бўладилар. Юридик шахснинг Ҳ.л. у тузилиб, давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан эътиборан вужудга келади ва у туга-тилган пайтдан эътиборан тамом бўлади. Юридик шахснинг махсус Ҳ.л. унинг ўз устави, низоми ёки қонун ҳужжатлари билан белгиланади.
Миродил Баратов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.