Huquq obyekti
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246-b. — ziyouz.com
Huquq obyekti - huquqiy munosabatda iştirok etayotgan subyektlarning diqqat-e'tibori, manfaati, xatti-harakati qaratilgan tayin ne'mat, narsa, jarayonlar. Mas, uy-joy oldi-sotdi şartnomaviy munosabatining obyektini uy-joy taşkil etadi; odam joniga qasd qiliş jinoyatining obyekti — insonning hayoti va ş.k. Huquqiy munosabatlarning obyekti hayot hodisalari, ijtimoiy voqeliklar kabi turli-tuman-dir. Ularni asosan quyidagiçatasniflaş mumkin: buyumlar, aşyolar, moddiy olam ne'matlari; ma'naviy ijod mahsulotlari; inson faoliyati, xulq-atvori; şaxsiy nomulkiy ne'matlar. Tabiat ne'matlari va odamning mehnat faoliyati jarayonida yaratilgan narsalar yuridik ma'noda buyum (aşyo) lar bölib, ular asosida huquqiy munosabatlar kelib çiqadi. Moddiy olam ne'matlari obyekt böluvçi huquqiy munosabatlarga oldi-sotdi, mahsulot ayirboşlaş, hadya, meros kabi munosabatlar kiritiladi. Intellektual-aqliy faoliyat natijasi ma'naviy ijod mahsulotlari bölib, ular yuzasidan ham turli huquqiy munosabatlar kelib çiqadi. Inson faoliyati, xulq-atvori ham huquqiy munosabatlar vositasida tartibga solinuvçi obyekt sifatida köriladi. Huquqiy munosabatning şaxsiy nomulkiy obyekti deganda insonning bevosita şaxsiyati bilan boğliq narsalar — uning hayoti, qadr-qimmati. şa'ni, soğliği kabilar tuşuniladi. Bular jinoyat qonuni, fuqarolik, ma'muriy, nikoh va oila hamda boşqa qonunçilik sohalari tomonidan muhofaza etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚУҚ ОБЪЕКТИ - ҳуқуқий муносабатда иштирок этаётган субъектларнинг диққат-эътибори, манфаати, хатти-ҳаракати қаратилган тайин неъмат, нарса, жараёнлар. Мас, уй-жой олди-сотди шартномавий муносабатининг объектини уй-жой ташкил этади; одам жонига қасд қилиш жиноятининг объекти — инсоннинг ҳаёти ва ш.к. Ҳуқуқий муносабатларнинг объекти ҳаёт ҳодисалари, ижтимоий воқеликлар каби турли-туман-дир. Уларни асосан қуйидагичатаснифлаш мумкин: буюмлар, ашёлар, моддий олам неъматлари; маънавий ижод маҳсулотлари; инсон фаолияти, хулқ-атвори; шахсий номулкий неъматлар. Табиат неъматлари ва одамнинг меҳнат фаолияти жараёнида яратилган нарсалар юридик маънода буюм (ашё) лар бўлиб, улар асосида ҳуқуқий муносабатлар келиб чиқади. Моддий олам неъматлари объект бўлувчи ҳуқуқий муносабатларга олди-сотди, маҳсулот айирбошлаш, ҳадя, мерос каби муносабатлар киритилади. Интеллектуал-ақлий фаолият натижаси маънавий ижод маҳсулотлари бўлиб, улар юзасидан ҳам турли ҳуқуқий муносабатлар келиб чиқади. Инсон фаолияти, хулқ-атвори ҳам ҳуқуқий муносабатлар воситасида тартибга солинувчи объект сифатида кўрилади. Ҳуқуқий муносабатнинг шахсий номулкий объекти деганда инсоннинг бевосита шахсияти билан боғлиқ нарсалар — унинг ҳаёти, қадр-қиммати. шаъни, соғлиғи кабилар тушунилади. Булар жиноят қонуни, фуқаролик, маъмурий, никоҳ ва оила ҳамда бошқа қонунчилик соҳалари томонидан муҳофаза этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.