Huquqii ong

Huquqii ong - ijtimoiy ong şakli; jamiyat a'zolarining mavjud huquqiy munosabatlar va huquqni tuşunişi, huquq-tartibot haqidagi tasavvurida öz aksini topadi. H.o. nafaqat amaldagi huquq, balki uning tarixi, şuningdek boşqa jamiyatlardagi voqeliklarni bilişni ham öz içiga oladi. Alohida şaxs, guruh va jamiyatning H.o.i ajratib körsatiladi. H.o. huquqiy mafkura va huquqiy psixologiyadan taşkil topgan. Huquqiy mafkura — har xil huquqiy hodi-salar haqidagi nuqtai nazar, tuşun-ça, ğoya va qaraşlarning ilmiy umumlaştirilgan tizimidan iborat. H.o.ning huquqiy mafkura qismida aksini topgan huquqiy hodisalar huquqqa bağişlangan maxsus nazariy izlanişlarda öz rivojini topib, ilmiy darajada anglab yetiladi. Bunday ilmiy asarlarning mazmuni odamlar ma'naviy mulkiga aylanib, ularning ongiga aniq huquqiy bilimlarni, mulohazalarni, e'tiqod va kay-fiyatni olib kiradi. Huquqiy mafkura — şaxsning H.o.ini ilmiy asosda şakllantira borib, huquqqa, odamning huquqqa bölgan munosabatiga hal qiluvçi ta'sir qiladi. Huquqiy psi-xologiya — huquqiy hodisalarni his-siyot bilan anglaşdir. Odam ijtimoiy hodisalarni, jumladan, huquqiy munosabatlarni nafaqat aql b-n, balki sezgi bilan ham tuşunib yetadi.

H.o. darajasi jamiyat a'zolarining huquqiy ma'lumotlariga ham boğliqdir. Şunga köra, fuqarolarning huquqiy madaniyat darajasini kötarişga kömak beradigan huquqiy ax-borot tizimini taşkil qilişning ahamiyati katta. Huquqiy madaniyatning darajasiga qarab, H.o. 3 turga ajratiladi: oddiy, ilmiy va kasbiy. Oddiy H.o., odatda, öz-özidan vujudga keladi va odamning şaxsiy tajribasi, huquqiy hodisalar bilan boğliq bölgan hayotiy vaziyatlar haqidagi tuşunçasi bilan belgilanadi. Bunga odamning işga joylaşuvidagi yoki oliy öquv yurtiga kiriş qoidalari yo bölmasa yöl qoidasini buzganligi uçun javobgarligi haqidagi bilimlar misol böla oladi. H.o. borliq haqidagi oddiy tuşunçalar çegarasida qolib ketmaydi, doimo rivojlana borib, nazariy, ilmiy tuşunçaga aylanadi. Ilmiy H.o. ijtimoiy huquqiy haqiqatni u yo bu darajada töğri aks ettiruvçi bilimlar tizimini öz içiga oladi. Kasbiy H.o. esa yuridik oliy öquv yurtlarida

öqiş natijasida şakllanadi, söngra, huquqiy amaliyot jarayonida sayqallanadi. Huquqiy fanlar vakillari, huquqşunos amaliyotçilar uning subyektlari hisoblanadi.

H.o. jamiyat hayotining ijtimoiy-siyosiy şaroitlari, uning madaniy-HUQUQIY, demokratik yoki avtoritar an'analari bilan belgilanadi.

Nurali Javliyev.