Huquqiy javobgarlik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Huquqiy javobgarlik HUQUQIY JAVOBGARLIK, yuri dik javobgarlik — huquqbuzarga nisbatan huquq normalarida közda tutilgan sanksiyalar asosida davlatning majburlov çoralarini qöllaş. Bu çoralar şaxsiy (ozodlikdan mahrum etiş), mulkiy (jarima), taşkiliy (muayyan huquqdan mahrum qiliş, işdan böşatiş) tusda bölişi mumkin. H.j. öz xususiyatiga köra, siyosiy, axloqiy va b. javobgarliklardan farq. qiladi. H.j. huquqbuzarliknmj turlariga muvofiq quyidagilarga bölinadi: jinoiy-huquqiy, fuqarolik-huquqiy, ma'muriyhuquqiy, inti-zomiy-huquqiy javobgarlik. H.j.da adolatlilik, insonparvarlik, qonuniylik asoslantirilganlik, huquq buzilgan holda javobgarlikning muqar-rarligi, individuallik (faqat aybdor şaxsning öziga nisbatan javobgarlik), maqsadga muvofiqlik kabi tamoyillarga amal qilinadi. Zaruriy mudofaa (şaxs, jamiyat, davlat manfaatlari himoyasidan kelib çiqib, zarar yetkazuvçiga nisbatan zaruriy mudofaa doirasida qarşilik körsatiş yoki zarar yetkaziş); oxirgi zarurat (şaxs jamiyat, davlat manfaatlariga xavf tugdiradigan holatlarda, bu xavfning oldini olişga qaratilgan çoralar doirasidagi harakatlar); kasb yoki xöjalik faoliyati bilan boğliq bölgan asosli tavakkalçilik; muomalaga layoqatsizlik; kazus (tasodiflar) va ş.k. yuridik javobgarlikni istisno qiluvçi holatlar hisoblanadi. Yuridik javobgarlikni amalga oşiriş uçun vakolatli organning huquqni qöllaş akti zarur böladi. Bunday aktlar sudning qarori, ma'muriyat buyruği bölişi mumkin.
Nurmat Saburov, Şahzod Saydullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚУҚИЙ ЖАВОБГАРЛИК, юри дик жавобгарлик — ҳуқуқбузарга нисбатан ҳуқуқ нормаларида кўзда тутилган санкциялар асосида давлатнинг мажбурлов чораларини қўллаш. Бу чоралар шахсий (озодликдан маҳрум этиш), мулкий (жарима), ташкилий (муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш, ишдан бўшатиш) тусда бўлиши мумкин. Ҳ.ж. ўз хусусиятига кўра, сиёсий, ахлоқий ва б. жавобгарликлардан фарқ. қилади. Ҳ.ж. ҳуқуқбузарликнмж турларига мувофиқ қуйидагиларга бўлинади: жиноий-ҳуқуқий, фуқаролик-ҳуқуқий, маъмурийҳуқуқий, инти-зомий-ҳуқуқий жавобгарлик. Ҳ.ж.да адолатлилик, инсонпарварлик, қонунийлик асослантирилганлик, ҳуқуқ бузилган ҳолда жавобгарликнинг муқар-рарлиги, индивидуаллик (фақат айбдор шахснинг ўзига нисбатан жавобгарлик), мақсадга мувофиқлик каби тамойилларга амал қилинади. Зарурий мудофаа (шахс, жамият, давлат манфаатлари ҳимоясидан келиб чиқиб, зарар етказувчига нисбатан зарурий мудофаа доирасида қаршилик кўрсатиш ёки зарар етказиш); охирги зарурат (шахс жамият, давлат манфаатларига хавф тугдирадиган ҳолатларда, бу хавфнинг олдини олишга қаратилган чоралар доирасидаги ҳаракатлар); касб ёки хўжалик фаолияти билан боғлиқ бўлган асосли таваккалчилик; муомалага лаёқатсизлик; казус (тасодифлар) ва ш.к. юридик жавобгарликни истисно қилувчи ҳолатлар ҳисобланади. Юридик жавобгарликни амалга ошириш учун ваколатли органнинг ҳуқуқни қўллаш акти зарур бўлади. Бундай актлар суднинг қарори, маъмурият буйруғи бўлиши мумкин.
Нурмат Сабуров, Шаҳзод Сайдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.