Huquqiy yordam
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247–248-b. — ziyouz.com
Huquqiy yordam - fuqarolarning huquq va erkinliklarini amalga oşirişga, taşkilotlarning faoliyatida qonuniylikni ta'minlaşga kömaklaşiş. Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 116-moddasida tergov va sud işini yuritişning har qanday bosqiçida malakali yuridik yordam oliş huquqi kafolatlanganligi, fuqarolarga, korxona, muassasa va taşkilotlarga yuridik yordam beriş uçun advokatura faoliyat körsatişi belgilab qöyilgan. Uşbu konstitutsion normaning mohiyati şundan iboratki, fuqarolar hamda taşkilotlar özlari
amalga oşirayotgan xatti-harakatlar töğrisida töliq va yetarli ma'lumotga ega bölgandagina fuqarolarning huquq va erkinliklari töla ravişda amalga oşiriladi, korxona, taşkilot va muassasalarning faoliyatida esa qonuniylik ta'minlanadi. Avvallari H.yo. asosan huquqiy maslahatçilar hamda advokatlar tomonidan amalga oşirilardi. Bozor munosabatlari şaroitida fuqarolar, korxona, taşkilot va muassasalarning yuridik yordamga bölgan ehtiyoji inobatga olingan holda uşbu yordam ularga turli davlat boşqaruvi organlari (mas, adliya organlari), nodavlat notijorat taşkilotlari (Savdo-sanoat palatasi), jamoat birlaşmalari va hatto turli tijoratçi taşkilotlar tomonidan ham körsatilayapti.
H.yo. huquqiy masalalar böyiça maslahatlar va tuşuntirişlar, qonun hujjatlari yuzasidan oğzaki va yozma ma'lumotnomalar beriş; huquqiy xususiyatdagi arizalar, şikoyatlar va b. hujjatlarni tuziş; sudda va b. davlat organlarida jismoniy va yuridik şaxslarning vakili sifatida işti-rok etiş; jinoiy işlar böyiça dastlabki tergovda va sudda himoyaçi, jabrlanuvçi, fuqaroviy da'vogar va fuqaroviy javobgarning vakili sifatida iştirok etiş hamda tadbirkorlik faoliyatiga yuridik xizmat körsatiş orqali amalga oşiriladi. H.yo. haq evaziga yoki tekinga amalga oşirilişi mumkin. Davlat organlari, nodavlat notijorat taşkilotlar hamda turli jamoat birlaşmalari asosan tekinga yuridik yordam körsa-tişadi. Advokatning huquqiy yordami uçun haq tölaş advokat bilan mijoz örtasida ixtiyoriy ravişda tuziladigan bitim (şartnoma) asosida amalga oşiriladi. Şaxs tölovga qobiliyat-sizligi sababli körsatilgan yuridik yordam haqini tölaşdan ozod etilgan-da, jinoiy işni körib çiqişda qatnaşişga tayinlangan advokatning yuridik yordami uçun davlat hisobidan haq tölanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚУҚИЙ ЁРДАМ - фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини амалга оширишга, ташкилотларнинг фаолиятида қонунийликни таъминлашга кўмаклашиш. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 116-моддасида тергов ва суд ишини юритишнинг ҳар қандай босқичида малакали юридик ёрдам олиш ҳуқуқи кафолатланганлиги, фуқароларга, корхона, муассаса ва ташкилотларга юридик ёрдам бериш учун адвокатура фаолият кўрсатиши белгилаб қўйилган. Ушбу конституцион норманинг моҳияти шундан иборатки, фуқаролар ҳамда ташкилотлар ўзлари
амалга ошираётган хатти-ҳаракатлар тўғрисида тўлиқ ва етарли маълумотга эга бўлгандагина фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари тўла равишда амалга оширилади, корхона, ташкилот ва муассасаларнинг фаолиятида эса қонунийлик таъминланади. Авваллари Ҳ.ё. асосан ҳуқуқий маслаҳатчилар ҳамда адвокатлар томонидан амалга ошириларди. Бозор муносабатлари шароитида фуқаролар, корхона, ташкилот ва муассасаларнинг юридик ёрдамга бўлган эҳтиёжи инобатга олинган ҳолда ушбу ёрдам уларга турли давлат бошқаруви органлари (мас, адлия органлари), нодавлат нотижорат ташкилотлари (Савдо-саноат палатаси), жамоат бирлашмалари ва ҳатто турли тижоратчи ташкилотлар томонидан ҳам кўрсатилаяпти.
Ҳ.ё. ҳуқуқий масалалар бўйича маслаҳатлар ва тушунтиришлар, қонун ҳужжатлари юзасидан оғзаки ва ёзма маълумотномалар бериш; ҳуқуқий хусусиятдаги аризалар, шикоятлар ва б. ҳужжатларни тузиш; судда ва б. давлат органларида жисмоний ва юридик шахсларнинг вакили сифатида ишти-рок этиш; жиноий ишлар бўйича дастлабки терговда ва судда ҳимоячи, жабрланувчи, фуқаровий даъвогар ва фуқаровий жавобгарнинг вакили сифатида иштирок этиш ҳамда тадбиркорлик фаолиятига юридик хизмат кўрсатиш орқали амалга оширилади. Ҳ.ё. ҳақ эвазига ёки текинга амалга оширилиши мумкин. Давлат органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар ҳамда турли жамоат бирлашмалари асосан текинга юридик ёрдам кўрса-тишади. Адвокатнинг ҳуқуқий ёрдами учун ҳақ тўлаш адвокат билан мижоз ўртасида ихтиёрий равишда тузиладиган битим (шартнома) асосида амалга оширилади. Шахс тўловга қобилият-сизлиги сабабли кўрсатилган юридик ёрдам ҳақини тўлашдан озод этилган-да, жиноий ишни кўриб чиқишда қатнашишга тайинланган адвокатнинг юридик ёрдами учун давлат ҳисобидан ҳақ тўланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.