Huquqşunoslik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251-b. — ziyouz.com
Huquqşunoslik HUQUQŞUNOSLIK, yurisprudensiya — huquqii ijtimoiy nor-malarning alohida tizimi sifatida, huquqning alohida tarmoqlarini, davlat va huquq tarixini, davlat va umuman siyosiy tizimning faoliyatini örganuvçi fan. H. — eng qad. ijti-moiy fanlardan biri. Uning tarixan vujudga kelişi huquqning paydo bölişi va rivojlanişi bilan boğliq-dir. Yunon falsafasidayoq H.ning eng muhim nazariy muammolari örtaga taşlangan, rim huquqşunoslari esa huquqiy tuşunça va tuzilmalarni işlab çiqqan edilar, bu tuşunça va tuzilmalar hoz. davrda ham öz ahamiya-tini saqlab qolgan. Huquq muammolari hoz. demokratik jamiyatda va huquqiy davlataa ğoyat muhim ahamiyat kasb etadi, H. tuziliş jihatdan bir qança tarmoklarga bölingan: davlat huquqi, fuqarolik huquqi, jinoyat huquqi, xalqaro huquq, davlat va huquq tarixi, siyosiy bilimlar tarixi. davlat va huquq mohiyatini, H.ning boşqa umumiy masalalarini örganuvçi umumiy davlat va huquq nazariyasi fani alohida örinda turadi.
H. umumiy nazariy fangina bölib qolmay, şu bilan birga amaliy fan ham hisoblanadi. Sud tibbiyoti, sud psixiatriyasi, kriminalistika, kriminologiya, yuridik psixologiya va b. yurisprudensiyaning amaliy turi hisoblanadi.
H. fani inson dunyoqaraşi, uning huquq va davlat töğrisidagi tasavvuri, tuşunça va bilimlari şakllanişida muhim rol öynaydi. H.ning ğoyaviy ta'siri insonning huquqiy madaniyati rivojlanişiga, huquq talablarini qadrlab, unga rioya etişiga yordam qiladi. Bu bilan jamiyatda huquqiy axloq va huquq-tartibot qaror topişiga imkon yaratadi.
Galiya Tansiqboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУҚУҚШУНОСЛИК, юриспруденция — ҳуқуқии ижтимоий нор-маларнинг алоҳида тизими сифатида, ҳуқуқнинг алоҳида тармоқларини, давлат ва ҳуқуқ тарихини, давлат ва умуман сиёсий тизимнинг фаолиятини ўрганувчи фан. Ҳ. — энг қад. ижти-моий фанлардан бири. Унинг тарихан вужудга келиши ҳуқуқнинг пайдо бўлиши ва ривожланиши билан боғлиқ-дир. Юнон фалсафасидаёқ Ҳ.нинг энг муҳим назарий муаммолари ўртага ташланган, рим ҳуқуқшунослари эса ҳуқуқий тушунча ва тузилмаларни ишлаб чиққан эдилар, бу тушунча ва тузилмалар ҳоз. даврда ҳам ўз аҳамия-тини сақлаб қолган. Ҳуқуқ муаммолари ҳоз. демократик жамиятда ва ҳуқуқий давлатаа ғоят муҳим аҳамият касб этади, Ҳ. тузилиш жиҳатдан бир қанча тармокларга бўлинган: давлат ҳуқуқи, фуқаролик ҳуқуқи, жиноят ҳуқуқи, халқаро ҳуқуқ, давлат ва ҳуқуқ тарихи, сиёсий билимлар тарихи. давлат ва ҳуқуқ моҳиятини, Ҳ.нинг бошқа умумий масалаларини ўрганувчи умумий давлат ва ҳуқуқ назарияси фани алоҳида ўринда туради.
Ҳ. умумий назарий фангина бўлиб қолмай, шу билан бирга амалий фан ҳам ҳисобланади. Суд тиббиёти, суд психиатрияси, криминалистика, криминология, юридик психология ва б. юриспруденциянинг амалий тури ҳисобланади.
Ҳ. фани инсон дунёқараши, унинг ҳуқуқ ва давлат тўғрисидаги тасаввури, тушунча ва билимлари шаклланишида муҳим роль ўйнайди. Ҳ.нинг ғоявий таъсири инсоннинг ҳуқуқий маданияти ривожланишига, ҳуқуқ талабларини қадрлаб, унга риоя этишига ёрдам қилади. Бу билан жамиятда ҳуқуқий ахлоқ ва ҳуқуқ-тартибот қарор топишига имкон яратади.
Галия Тансиқбоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.