Hurufiylar

Hurufiylar - 14-15 -a.larda Eronda vujudga kelgan islom ta'limotidan yiroqlaşib ketgan şia firqalaridan birining tarafdorlari. Firqaga Fazlulloh Astrobodiy (taxm. 1340—taxm. 1401) asos solgan. 1386— 87 y.larda u öz ta'limotini tarğib qilib çiqqan. U arab harflari sirli mazmunga ega degan ta'limotni ilgari surgani uçun alhurufiy (luğaviy ma'nosi «harfçi») taxallusini olgan, firqaning nomi şundan kelib çiqqan. Tarixiy ma'lumotlar böyiça, uni Amir Temur Şirvonga badarğa qilgan, şu sababli H.Temur va uning xonadonidan bölgan hukmdorlarga nafrat bilan qaragan. Temurning Eron va Ozarbayjon yerlarida hukmron bölgan öğli Mironşohni ular daj-jol deb ta'riflagan. H. tez vaqt içida Eron, Ozarbayjon, Turkiya va Suri-yada tarqalgan. H. olam abadiy, insonda xudoning qiyofasi aks etgan, olam taraqqiyotining har bir bosqiçida xudo qiyofasi insonda mujassamlanib namoyon böladi, ana şunda insonning özi xudo böladi, oxirgi payğambar — Muhammad, avliyolarning birinçisi Ali, ön birinçi imom Hasan al-As-kariy esa imomlarning oxirgisi, Fazlulloh Astrobodiy — xudo mujas-samlaşgan birinçi inson, degan ta'limotni ilgari suradi. Tez orada yerga Mahdiy kelib, ilohiy adolat örnatadi, barçani teng qiladi, insonning insonga zulm qilişi tugaydi, deb kutadi. Ular mavjud hokimiyatga qarşi qurolli kuraş tarafdori bölgan, 1426—27 y.larda Hirotda temuriylardan bölgan hukmdor Şohruxga qarşi suiqasd uyuştirib, uni yarador qildi, lekin u tirik qoldi. Qölga olingan H. maxfiy taşkilotining a'zolari beayov jazolandi va jasadlari olovda yondirildi. H. qattiq ta'qib ostiga olindi va keyinçalik Eronda tugab ketdi.