Husnbuzar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240–241-b. — ziyouz.com
Husnbuzar — yoğ bezlari faoliyatining buzilişi natijasida teriga turli xil toşmalar toşişi. Bir neça xil H. bor. Oddiy H. (yigit guli) köpinça yigit-qizlar baloğatga yetiş davrida yuz, kökrak va ensa terisida paydo böladi. Bu davrda yoğ bezlari zör berib işlaydi. Yuz, kökrak va yelkalarda yoğli seboreya alomatlari kuzatilib, teri yaltirab turadi, undagi mayda teşiklar kengayib, közga taşlanadigan bölib qoladi, ba'zi yerlarda teri apelsin pöstiga öxşab körinadi. Şu teşiklarga va soç xaltaçalariga yoğ yiğilib qolişi natijasida qora nuqtalar paydo böladi, ular sitilsa, yiğilib qolgan yoğ çuvalçangga öxşab buralib çiqadi. Agar şu yoğga yiring paydo qiluvçi mikroblar tuşsa, yalliğlaniş jarayoni rivojlanadi. Teri qiza-rib şişadi va sizloğiç paydo bölib, kattalaşadi, oğriydi, örtasidan soç çiqib turadi, madda boylaydi, keyinçalik u yorilib, içidan yiring çiqadi. Bora-bora örnida qoramtir doğ qoldirib, yöqolib ketadi.
Ba'zan terining çuqur qavatida yoğ yiğilib, şiş paydo böladi va yiring boylaydi, keyinçalik pişib yoriladi, oxiri çandiq hosil qilib, bitib ketadi. Erkaklarda köpinça yiğilgan H. uçraydi va uzoq vaqt turadi, yalliğlaniş alomatlari unça kuçli bölmaydi. U bir yerda bitib, boşqa yerdan çiqaveradi; 30—35 yoşda ança kamayadi.
Yoğ bezidan köplab ajralib çiqayotgan yoğ teri yuzasiga çiqib ketolmay, bezning biron yerida yiğilib qoladi. Şu bez yaqinidagi teri muguz qavatining hujayralari ham qöşilib, yoğ bezi yölini butunlay berkitib qöyadi va moşdek, ba'zan esa undan kattaroq oq tugunça hosil qiladi, bu oq H. deb ataladi.
Oq H., odatda, yalliğlanmaydi, kişiga azob bermaydi, faqat yuz hus-nini buzadi; u köpinça peşanada uç-raydi. Neft mahsulotlari va yonilğilar bilan işlovçi işçilar tirsagi-da, ba'zan terining boşqa oçiq jo-yida yoğ bezlarining kovaklari oçiladigan teşiklarga neft, yonilği, kömir çanglari yiğilib, yoğ bezlari yölini bekitib qöyadi va H. paydo qiladi. Bu kasbga aloqador H.dir.
Nerv sistemasi, içki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilişi, sil, me'daiçak kasalliklari tufayli ham H. toşişi mumkin.
Odatda H. qişda sovuqda köp toşadi; bunga sovuqda yoğ qotib qolib, yoğ bezlari kovaklaridan ravon çiqib ketolmasligi sabab bölişi mumkin.
Ba'zan H. toşişiga qazi, sur göşt, tuzlangan baliq, ikra, şokolad yeyiş, şuningdek, qabziyat sabab böladi. H. toşişiga moyil kişilar mumkin qadar şu taomlardan parhez qilişlari zarur. Vraç maslahati bilan quyoş nurida toblaniş, dengizda çömiliş, sport bilan şuğullaniş, oçiq havoda sayr qiliş, organizmni çiniqtiriş H. toşişining oldini oladi.
Terini töğri parvariş qiliş \am muhim ahamiyatga ega. Yalliğlangan toşmalardagi qora nuqtalarni sitiş yaramaydi, aks holda dard ulğayib ketadi. Vraç ruxsatisiz har xil kremlar surtmaslik kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУСНБУЗАР — ёғ безлари фаолиятининг бузилиши натижасида терига турли хил тошмалар тошиши. Бир неча хил Ҳ. бор. Оддий Ҳ. (йигит гули) кўпинча йигит-қизлар балоғатга етиш даврида юз, кўкрак ва энса терисида пайдо бўлади. Бу даврда ёғ безлари зўр бериб ишлайди. Юз, кўкрак ва елкаларда ёғли себорея аломатлари кузатилиб, тери ялтираб туради, ундаги майда тешиклар кенгайиб, кўзга ташланадиган бўлиб қолади, баъзи ерларда тери апельсин пўстига ўхшаб кўринади. Шу тешикларга ва соч халтачаларига ёғ йиғилиб қолиши натижасида қора нуқталар пайдо бўлади, улар ситилса, йиғилиб қолган ёғ чувалчангга ўхшаб буралиб чиқади. Агар шу ёғга йиринг пайдо қилувчи микроблар тушса, яллиғланиш жараёни ривожланади. Тери қиза-риб шишади ва сизлоғич пайдо бўлиб, катталашади, оғрийди, ўртасидан соч чиқиб туради, мадда бойлайди, кейинчалик у ёрилиб, ичидан йиринг чиқади. Бора-бора ўрнида қорамтир доғ қолдириб, йўқолиб кетади.
Баъзан терининг чуқур қаватида ёғ йиғилиб, шиш пайдо бўлади ва йиринг бойлайди, кейинчалик пишиб ёрилади, охири чандиқ ҳосил қилиб, битиб кетади. Эркакларда кўпинча йиғилган Ҳ. учрайди ва узоқ вақт туради, яллиғланиш аломатлари унча кучли бўлмайди. У бир ерда битиб, бошқа ердан чиқаверади; 30—35 ёшда анча камаяди.
Ёғ безидан кўплаб ажралиб чиқаётган ёғ тери юзасига чиқиб кетолмай, безнинг бирон ерида йиғилиб қолади. Шу без яқинидаги тери мугуз қаватининг ҳужайралари ҳам қўшилиб, ёғ бези йўлини бутунлай беркитиб қўяди ва мошдек, баъзан эса ундан каттароқ оқ тугунча ҳосил қилади, бу оқ Ҳ. деб аталади.
Оқ Ҳ., одатда, яллиғланмайди, кишига азоб бермайди, фақат юз ҳус-нини бузади; у кўпинча пешанада уч-райди. Нефть маҳсулотлари ва ёнилғилар билан ишловчи ишчилар тирсаги-да, баъзан терининг бошқа очиқ жо-йида ёғ безларининг коваклари очиладиган тешикларга нефть, ёнилғи, кўмир чанглари йиғилиб, ёғ безлари йўлини бекитиб қўяди ва Ҳ. пайдо қилади. Бу касбга алоқадор Ҳ.дир.
Нерв системаси, ички секреция безлари фаолиятининг бузилиши, сил, меъдаичак касалликлари туфайли ҳам Ҳ. тошиши мумкин.
Одатда Ҳ. қишда совуқда кўп тошади; бунга совуқда ёғ қотиб қолиб, ёғ безлари ковакларидан равон чиқиб кетолмаслиги сабаб бўлиши мумкин.
Баъзан Ҳ. тошишига қази, сур гўшт, тузланган балиқ, икра, шоколад ейиш, шунингдек, қабзият сабаб бўлади. Ҳ. тошишига мойил кишилар мумкин қадар шу таомлардан парҳез қилишлари зарур. Врач маслаҳати билан қуёш нурида тобланиш, денгизда чўмилиш, спорт билан шуғулланиш, очиқ ҳавода сайр қилиш, организмни чиниқтириш Ҳ. тошишининг олдини олади.
Терини тўғри парвариш қилиш \ам муҳим аҳамиятга эга. Яллиғланган тошмалардаги қора нуқталарни ситиш ярамайди, акс ҳолда дард улғайиб кетади. Врач рухсатисиз ҳар хил кремлар суртмаслик керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.