Ibn Boja
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7-b. — ziyouz.com
Ibn Boja IBN BOJA, Abu Bakr Muhammad ibn Yahyo (taxm. 1070, Saragosa, Ispaniya — 1139, Fes, Marokaş) — arab faylasufi, şoir, musikaçi. Sevilyada bir neça yil yaşagan. Söng Marokaşga ötib, Fes ş.da vazirlik lavozimida işlagan. Lekin bu yerda özining falsafiy qaraşlari tufayli ta'qibga uçragan va ganimlari tomonidan zaharlab öldirilgan.
I. B. fanning bir neça sohalarida ijod qildi. U tabiblik va şoirlikdan taşqari, falakiyot, falsafa, mantiq, mat., tabiatşunoslik, musiqa sohalari böyiça risolalar yozdi. Aristotelning fizika va meteorologiyaga oid asarlariga şarhlar bitdi. Ötmiş falsafiy fikrini çuqur örganib, uni Yaqin va Örta Şarq xalqlariga taniştirişda katta xizmat körsatdi. I. B. ning köp asarlari tugallanmagan. Ular jumlasiga «Jon haqida», «Yolğiz kişining xulq-odobi» («Tadbir al-mutavahhid») kabilar kiradi. Boşqalari tugallangan bölsada, kiçik hajmdagi asarlardir. Ular qad. yahudiy va lotin tillariga tarjima qilingan va bizgaça ayrim parçalari yetib kelgan. I. B. öz risolalarida jamiyatdan ajralgan inson haqida gapirsa ham, jamiyatning xayrli işlarida inson faol qatnaşuvi lozim, deb tuşuntirdi. U tarkidunyoçilikka qarşi çiqdi, insonga bu dunyoda farovonlikka va baxtsaodatga erişiş yöllarini körsatişga intildi, fozil odamlar va faylasuflardan iborat bölgan ja-miyat töğrisida xayol qildi. Uningça, har bir kişi öz ma'naviy kamoloti yölida qayğursa, şunda jamiyat ham takomillaşadi. Bunday jamiyatda do-nişmanddar köpayib borib, nizo-adovat va jabr-zulmga örin qolmaydi. I. B. ning ijtimoiyfalsafiy fikrlari keyinçalik arab faylasuflari Ibn Tufayl va Ibn Ruşdnnig dunyokaraşiga katta ta'sir körsatdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИБН БОЖА, Абу Бакр Муҳаммад ибн Яҳё (тахм. 1070, Сарагоса, Испания — 1139, Фес, Марокаш) — араб файласуфи, шоир, мусикачи. Севильяда бир неча йил яшаган. Сўнг Марокашга ўтиб, Фес ш.да вазирлик лавозимида ишлаган. Лекин бу ерда ўзининг фалсафий қарашлари туфайли таъқибга учраган ва ганимлари томонидан заҳарлаб ўлдирилган.
И. Б. фаннинг бир неча соҳаларида ижод қилди. У табиблик ва шоирликдан ташқари, фалакиёт, фалсафа, мантиқ, мат., табиатшунослик, мусиқа соҳалари бўйича рисолалар ёзди. Аристотелнинг физика ва метеорологияга оид асарларига шарҳлар битди. Ўтмиш фалсафий фикрини чуқур ўрганиб, уни Яқин ва Ўрта Шарқ халқларига таништиришда катта хизмат кўрсатди. И. Б. нинг кўп асарлари тугалланмаган. Улар жумласига «Жон ҳақида», «Ёлғиз кишининг хулқ-одоби» («Тадбир ал-мутаваҳҳид») кабилар киради. Бошқалари тугалланган бўлсада, кичик ҳажмдаги асарлардир. Улар қад. яҳудий ва лотин тилларига таржима қилинган ва бизгача айрим парчалари етиб келган. И. Б. ўз рисолаларида жамиятдан ажралган инсон ҳақида гапирса ҳам, жамиятнинг хайрли ишларида инсон фаол қатнашуви лозим, деб тушунтирди. У таркидунёчиликка қарши чиқди, инсонга бу дунёда фаровонликка ва бахтсаодатга эришиш йўлларини кўрсатишга интилди, фозил одамлар ва файласуфлардан иборат бўлган жа-мият тўғрисида хаёл қилди. Унингча, ҳар бир киши ўз маънавий камолоти йўлида қайғурса, шунда жамият ҳам такомиллашади. Бундай жамиятда до-нишманддар кўпайиб бориб, низо-адоват ва жабр-зулмга ўрин қолмайди. И. Б. нинг ижтимоийфалсафий фикрлари кейинчалик араб файласуфлари Ибн Туфайл ва Ибн Рушднниг дунёкарашига катта таъсир кўрсатди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.