Içak tutilişi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 413-b. — ziyouz.com
Içak tutilişi - içak harakat faoliyatining keskin buzilişi b-n ifodalanadigan oğir kasallik. Içakning töla yoki qisman tutilişi, şuningdek, keçişiga köra, ötkir (içakdan ovqatning surilmay birdan turib qolişi) yoki surunkali (ovqat massa-sining oz-ozdan, bora-bora butkul ötmay qolişi) I.t. farq qilinadi. I.t.ning dinamik va mexanik xili bor. Dinamik I.t. içak harakatining buzilişi, ba'zan içak peristaltikasining töxtaşi sababli (paralitik şakli), ba'zan içakning tortişib qisqarişi (spazm) tufayli röy beradi. Çandiqlar, ösma, poliplar, öt yölidan içakka tuşgan toşlar, içakka tuşgan yot jismlar, yon a'zolardagi ösmalarning içakni siqib qöyişi va b. mexanik I.t.ga sabab böladi. Uzoq vakt oç yurib haddan ziyod köp ovqat yeyiş, içak şilliq qavatidagi yalliğlaniş jarayonlari (kolit, enterokolit), şuningdek, içak peristaltikasini quçaitiradigan dizenteriya, içakning buralib bir-biriga kirib qolişi va h.k. ham I. t.ga olib kelişi mumkin. Qorin sohasida qattiq oğriq turişi, içak peristaltikasining kuçayişi, qayt qiliş, qorin dam bölib iç kelmay qolişi, qon bosimining pasa-yişi, puls tezlaşişi va b. I.t. xos alomatlardir. Davo zudlik b-n jarrohlik usulini qöllaşdan iborat. Vraç kelgunga qadar öz bilgiça issiq yoki turli dori-darmonlar qiliş yaramay-di, aks holda yomon oqibatlarga olib kelişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЧАК ТУТИЛИШИ - ичак ҳаракат фаолиятининг кескин бузилиши б-н ифодаланадиган оғир касаллик. Ичакнинг тўла ёки қисман тутилиши, шунингдек, кечишига кўра, ўткир (ичакдан овқатнинг сурилмай бирдан туриб қолиши) ёки сурункали (овқат масса-сининг оз-оздан, бора-бора буткул ўтмай қолиши) И.т. фарқ қилинади. И.т.нинг динамик ва механик хили бор. Динамик И.т. ичак ҳаракатининг бузилиши, баъзан ичак перистальтикасининг тўхташи сабабли (паралитик шакли), баъзан ичакнинг тортишиб қисқариши (спазм) туфайли рўй беради. Чандиқлар, ўсма, полиплар, ўт йўлидан ичакка тушган тошлар, ичакка тушган ёт жисмлар, ён аъзолардаги ўсмаларнинг ичакни сиқиб қўйиши ва б. механик И.т.га сабаб бўлади. Узоқ вакт оч юриб ҳаддан зиёд кўп овқат ейиш, ичак шиллиқ қаватидаги яллиғланиш жараёнлари (колит, энтероколит), шунингдек, ичак перистальтикасини қучаитирадиган дизентерия, ичакнинг буралиб бир-бирига кириб қолиши ва ҳ.к. ҳам И. т.га олиб келиши мумкин. Қорин соҳасида қаттиқ оғриқ туриши, ичак перистальтикасининг кучайиши, қайт қилиш, қорин дам бўлиб ич келмай қолиши, қон босимининг паса-йиши, пульс тезлашиши ва б. И.т. хос аломатлардир. Даво зудлик б-н жарроҳлик усулини қўллашдан иборат. Врач келгунга қадар ўз билгича иссиқ ёки турли дори-дармонлар қилиш ярамай-ди, акс ҳолда ёмон оқибатларга олиб келиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.