Ideal
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Ideal (yun. idea — timsol, ğoya, tu-şunça) — biror narsa, voqea va hodi-saning oliy namunasi, kamoloti; ay-rim şaxs, şaxslar guruhi, tabaqa va jamiyat intiluvçi oliy maqsad. Ijtimoiy-siyosiy I. — mukammal ijti-moiy tuzum; axloqiy I. — barkamol inson sifatlari, insoniy munosabatlar; estetik I. — har taraflama kamolga yetgan gözal köriniş, xislat, tavsif. I. muayyan tarixiy şaroitda ijtimoiy hayotning barça jabhalari b-n çambarças boğliq holda şakllanadi. I. ning amalga oşişi yoki oşmasligi uning voqelik b-n boğliqligiga, ta-raqqiyotni qançalik töliq va töğri in'ikos ettirişga boğliq. Kişilar tarixda estetik va axloqiy I. ni orzu qilib, bu orzularni ertak va dostonlarda ifodalaganlar. Mas, Rustam va Farhod, Layli va Şirin faqat jismoniy jihatdan baquvvat hamda gözal bölib qolmay, ular yuksak odamiylik fazilatlariga ham ega.
I. real mavjud bölib, gözallikning yuqori darajada namoyon bölişidir. U hayotdagi, san'atdagi obyektiv gözalliklar haqida mukammal, töliq subyektiv tuşunçalarimizdan iborat. I. deganda, birinçi navbatda, inson gözalligi tuşuniladi. Har tomonlama yetuk, gözal kişi bizning estetik I. imizdir. Har bir millat gözallik haqida öz milliy I. iga ega, çunki i. ç. usuli, yaşaş şaroiti, geografik muxit, psixologiyasi turliçadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДЕАЛ (юн. idea — тимсол, ғоя, ту-шунча) — бирор нарса, воқеа ва ҳоди-санинг олий намунаси, камолоти; ай-рим шахс, шахслар гуруҳи, табақа ва жамият интилувчи олий мақсад. Ижтимоий-сиёсий И. — мукаммал ижти-моий тузум; ахлоқий И. — баркамол инсон сифатлари, инсоний муносабатлар; эстетик И. — ҳар тарафлама камолга етган гўзал кўриниш, хислат, тавсиф. И. муайян тарихий шароитда ижтимоий ҳаётнинг барча жабҳалари б-н чамбарчас боғлиқ ҳолда шаклланади. И. нинг амалга ошиши ёки ошмаслиги унинг воқелик б-н боғлиқлигига, та-раққиётни қанчалик тўлиқ ва тўғри инъикос эттиришга боғлиқ. Кишилар тарихда эстетик ва ахлоқий И. ни орзу қилиб, бу орзуларни эртак ва достонларда ифодалаганлар. Мас, Рустам ва Фарҳод, Лайли ва Ширин фақат жисмоний жиҳатдан бақувват ҳамда гўзал бўлиб қолмай, улар юксак одамийлик фазилатларига ҳам эга.
И. реал мавжуд бўлиб, гўзалликнинг юқори даражада намоён бўлишидир. У ҳаётдаги, санъатдаги объектив гўзалликлар ҳақида мукаммал, тўлиқ субъектив тушунчаларимиздан иборат. И. деганда, биринчи навбатда, инсон гўзаллиги тушунилади. Ҳар томонлама етук, гўзал киши бизнинг эстетик И. имиздир. Ҳар бир миллат гўзаллик ҳақида ўз миллий И. ига эга, чунки и. ч. усули, яшаш шароити, географик мухит, психологияси турличадир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.