Ideal gaz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49–50-b. — ziyouz.com
Ideal gaz — molekulalari özaro mutlaqo ta'sirlaşmaydigan gaz; bunda gazni taşkil etuvçi molekulalarning xususiy hajmlari e'tiborga olinmaydi. Har qanday real gaz ziçligi juda kiçik bölgan hollarda u özining tabiati böyiça I. g. ga yaqinlaşib boradi. T-raning katta qiymatlarida, ya'ni molekulalarning örtaça kinetik energiyalari molekulalarning özaro ta'sirlaşişi natijasida vujudga kelgan örtaça potensial energiyalaridan juda katta bölganda ham real gazlarni I. g. lar deb qaraş mumkin. I. g. ning içki energiyasi şu gazni taşkil etuvçi barça molekulalarning xaotik (tartibsiz) ilgarilama va aylanma harakat kinetik energiyalari b-n molekulalardagi atomlarning xaotik tebranma harakati kinetik va potensial energiyalarining yiğindisiga teng. Aniq massa t ga ega bölgan I. g. ning muvozanatli holatini bosim r, hajm V va t-ra T dan iborat makroskopik parametrlar orqali töla ravişda ifodalaniladi. Bu parametrlarning özaro boğlanişini ifodalovçi I. g. ning holat tenglamasi pV=~kT odatda Klapeyronmendeleyev tenglamasi deb ataladi, bunda M — gazning molyar massasi. Köpgina amaliy masalalarni hal etişda real gazlarga I. g. lar uçun keltirib çiqarilgan, oddiy körinişga ega bölgan qonuniyatlarni katta aniqlik b-n tadbiq etiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДЕАЛ ГАЗ — молекулалари ўзаро мутлақо таъсирлашмайдиган газ; бунда газни ташкил этувчи молекулаларнинг хусусий ҳажмлари эътиборга олинмайди. Ҳар қандай реал газ зичлиги жуда кичик бўлган ҳолларда у ўзининг табиати бўйича И. г. га яқинлашиб боради. Т-ранинг катта қийматларида, яъни молекулаларнинг ўртача кинетик энергиялари молекулаларнинг ўзаро таъсирлашиши натижасида вужудга келган ўртача потенциал энергияларидан жуда катта бўлганда ҳам реал газларни И. г. лар деб қараш мумкин. И. г. нинг ички энергияси шу газни ташкил этувчи барча молекулаларнинг хаотик (тартибсиз) илгарилама ва айланма ҳаракат кинетик энергиялари б-н молекулалардаги атомларнинг хаотик тебранма ҳаракати кинетик ва потенциал энергияларининг йиғиндисига тенг. Аниқ масса т га эга бўлган И. г. нинг мувозанатли ҳолатини босим р, ҳажм V ва т-ра Т дан иборат макроскопик параметрлар орқали тўла равишда ифодаланилади. Бу параметрларнинг ўзаро боғланишини ифодаловчи И. г. нинг ҳолат тенгламаси pV=~kT одатда Клапейронменделеев тенгламаси деб аталади, бунда М — газнинг моляр массаси. Кўпгина амалий масалаларни ҳал этишда реал газларга И. г. лар учун келтириб чиқарилган, оддий кўринишга эга бўлган қонуниятларни катта аниқлик б-н тадбиқ этиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.