Ideal şahar loyihasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50-b. — ziyouz.com
Ideal şahar loyihasi - Uyğoniş davrida Italiya me'morlari tomonidan yaratilgan. Mil. av. 1-a. ning 2-yarmida yaşagan Rim me'mori va muqandisi Vitruviyning yunon va qad. Rim me'morlari tajribalarini umumlaştirib yozgan «Me'morlik haqida ön kitob» risolasiga rioya qilib, öz davrida ilm va texnika yutuklariga, davr estetik ideallariga tayanib I.ş.l. ni yaratdilar (1450—1615). Loyihalarda şahar xududini turar joy, ma'muri-yat, savdo, i. ç., jamoat majmualariga ajratib quriş, şaharliklarni kasbikori, tabaqasiga ajratib joylaştiriş közda tutilgan. I.ş.l. ga rioya qilib Terra del Sole (1564), La Valetta ş. (1566) va Palma Nuova (1593— 95) qal'alari, Grammikele ş. (1693) va b. bir neça şaharça qurilgan.
Şarqda Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Nizomiy, Sa'diy, Abdurahmon Jomiy, Alişer Navoiy va b. öz ijodida I.ş.l. masalasiga töxtalgan. Forobiyning «Ideal şahar aholisining maslagi» asarida «Haqiqiy baxtga erişiş maqsadida özaro yordam qiluvçi qismlarni birlaştirgan şahar ideal şahardir, baxtga erişiş maqsadida birlaşgan kişilar jamoasi ideal jamoadir. Baxtga erişiş maqsadida özaro yordam bergan xalq ideal xalqdir», deyilgan. I. ş. l. da ilgari surilgan asosiy ğoyalar, közda tutilgan muhim maqsadlar keyingi davrlar me'morlik san'atida muhim ahamiyat kasb etdi. Şaharlarni aholiga qulay, kökalamzor, zonalarga ajratiş va ş. k. fikrlar keyingi asrlar me'morlari loyihalarida rivojlantirildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДЕАЛ ШАҲАР ЛОЙИҲАСИ - Уйғониш даврида Италия меъморлари томонидан яратилган. Мил. ав. 1-а. нинг 2-ярмида яшаган Рим меъмори ва муқандиси Витрувийнинг юнон ва қад. Рим меъморлари тажрибаларини умумлаштириб ёзган «Меъморлик ҳақида ўн китоб» рисоласига риоя қилиб, ўз даврида илм ва техника ютукларига, давр эстетик идеалларига таяниб И.ш.л. ни яратдилар (1450—1615). Лойиҳаларда шаҳар худудини турар жой, маъмури-ят, савдо, и. ч., жамоат мажмуаларига ажратиб қуриш, шаҳарликларни касбикори, табақасига ажратиб жойлаштириш кўзда тутилган. И.ш.л. га риоя қилиб Терра дель Соле (1564), Ла Валетта ш. (1566) ва Пальма Нуова (1593— 95) қалъалари, Граммикеле ш. (1693) ва б. бир неча шаҳарча қурилган.
Шарқда Форобий, Абу Райҳон Беруний, Низомий, Саъдий, Абдураҳмон Жомий, Алишер Навоий ва б. ўз ижодида И.ш.л. масаласига тўхталган. Форобийнинг «Идеал шаҳар аҳолисининг маслаги» асарида «Ҳақиқий бахтга эришиш мақсадида ўзаро ёрдам қилувчи қисмларни бирлаштирган шаҳар идеал шаҳардир, бахтга эришиш мақсадида бирлашган кишилар жамоаси идеал жамоадир. Бахтга эришиш мақсадида ўзаро ёрдам берган халқ идеал халқдир», дейилган. И. ш. л. да илгари сурилган асосий ғоялар, кўзда тутилган муҳим мақсадлар кейинги даврлар меъморлик санъатида муҳим аҳамият касб этди. Шаҳарларни аҳолига қулай, кўкаламзор, зоналарга ажратиш ва ш. к. фикрлар кейинги асрлар меъморлари лойиҳаларида ривожлантирилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.