Ijara
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57-b. — ziyouz.com
Ijara (arab. — ijora) — 1) tarixiy-etnografik atama. Islom dini Tap-kalgan davlatlarda yer egalari tomonidan yerni işlaş uçun dehqonlarga beriş şartlaridan biri; yer egasining haqini pul b-n tölaş. Yer egasi xaki hosildan uluş (natura tarzida) beriladigan bölsa muzora'a deb atalgan. 20-a.ning 20-y.lariga qadar Örta Osiyoda ham keng rasm bölgan (q. Korandalik); 2) mol-mulkni yollaş va undan foydalaniş böyiça şartnoma. Unga köra, bir tomon (I. beruvçi) ikkinçi tomon (I. oluvçi)ga ma'lum tölov, ya'ni I. haqi evaziga mol-mulkni vaq-tinça foydalaniş uçun beradi. I. haqi mol-mulkning qiymati va keltiradigan daromadiga boğliq bölib, özaro kelişuv b-n belgilanadi.
I.çi ayrim jismoniy şaxs, yuridik şaxs va hatto davlat bölişi mumkin. Mehnat jamoalari öz korxonalaridan, korxonalar esa bir-biridan I. şartnomasiga binoan asosiy i.ç. va no-işlab çikariş vositalarini ma'lum muddatga qonun hujjatlarida taqiqlanmagan faoliyatlarda samarali foydalaniş va qöşimça daromadga erişiş maqsadida oladi.
Bozor iqtisodiyoti şaroitida I.ning mukammallaşgan şakllaridan biri lizingair. Tadbirkorlik faoli-yatida bir neça marta foydalanişga möljallangan va bunda uzoq vaqt mo-baynida özining dastlabki xrlatini caiyia6 qolib, davriy eskirib boradigan uskuna-jihozlar, maşinalar lizing obyekti bölişi mumkin.
Qişloqxöjaligida I. va I. munosabatlari öziga xos xususiyatlarga ega va I. obyekti sifatida yer resurelari asosiy örnida turadi. Xorijiy mamlakatlarda yer nafaqat birlamçi, balki ikkilamçi I.ga ham berilişi mumkin. Özbekistonda yer davlat mulki, umu-milliy boylik hisoblanib, u faqat birlamçi I.ga beriladi. Iqtisodiy islohotlarning hoz. bosqiçida Özbekiston Respublikasida yer oila pudrati böyiça 3 yildan kam bölmagan, fermer xujaliklariga 50 yilgaça, lekin 10 yildan kam bölmagan, bog va tok-zorlar 10 yildan kam bölmagan muddatlarga I.ga beriladi (2002).
I. va I. munosabatlari b-n bogliqmasalalar Özbekiston Respublikasining Yer kodeksi (1998) va Fukarolik kodeksi (1996) hamda «Ijara töğrisida» (1991 y. 19 noyab.), «Qişloq xöjaligi koope-rativi (şirkat xöjaligi) töğrisida» (1998 y. 30 apr.), «Fermer xujaligi tugrisida» (1998 y. 30 apr.), «Dehqrn xujaligi töğrisida» (1998 y. 30 apr.) va b. qonunçilik hujjatlariga asosan tartibga solinadi va hal etiladi.
Qurbon Çoriyev.
Q.: Korandalik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЖАРА (араб. — ижора) — 1) тарихий-этнографик атама. Ислом дини Tap-калган давлатларда ер эгалари томонидан ерни ишлаш учун деҳқонларга бериш шартларидан бири; ер эгасининг ҳақини пул б-н тўлаш. Ер эгаси хаки ҳосилдан улуш (натура тарзида) бериладиган бўлса музораъа деб аталган. 20-а.нинг 20-й.ларига қадар Ўрта Осиёда ҳам кенг расм бўлган (қ. Корандалик); 2) мол-мулкни ёллаш ва ундан фойдаланиш бўйича шартнома. Унга кўра, бир томон (И. берувчи) иккинчи томон (И. олувчи)га маълум тўлов, яъни И. ҳақи эвазига мол-мулкни вақ-тинча фойдаланиш учун беради. И. ҳақи мол-мулкнинг қиймати ва келтирадиган даромадига боғлиқ бўлиб, ўзаро келишув б-н белгиланади.
И.чи айрим жисмоний шахс, юридик шахс ва ҳатто давлат бўлиши мумкин. Меҳнат жамоалари ўз корхоналаридан, корхоналар эса бир-биридан И. шартномасига биноан асосий и.ч. ва но-ишлаб чикариш воситаларини маълум муддатга қонун ҳужжатларида тақиқланмаган фаолиятларда самарали фойдаланиш ва қўшимча даромадга эришиш мақсадида олади.
Бозор иқтисодиёти шароитида И.нинг мукаммаллашган шаклларидан бири лизингаир. Тадбиркорлик фаоли-ятида бир неча марта фойдаланишга мўлжалланган ва бунда узоқ вақт мо-байнида ўзининг дастлабки хрлатини caiyia6 қолиб, даврий эскириб борадиган ускуна-жиҳозлар, машиналар лизинг объекти бўлиши мумкин.
Қишлоқхўжалигида И. ва И. муносабатлари ўзига хос хусусиятларга эга ва И. объекти сифатида ер ресурелари асосий ўрнида туради. Хорижий мамлакатларда ер нафақат бирламчи, балки иккиламчи И.га ҳам берилиши мумкин. Ўзбекистонда ер давлат мулки, уму-миллий бойлик ҳисобланиб, у фақат бирламчи И.га берилади. Иқтисодий ислоҳотларнинг ҳоз. босқичида Ўзбекистон Республикасида ер оила пудрати бўйича 3 йилдан кам бўлмаган, фермер хужаликларига 50 йилгача, лекин 10 йилдан кам бўлмаган, бог ва ток-зорлар 10 йилдан кам бўлмаган муддатларга И.га берилади (2002).
И. ва И. муносабатлари б-н боглиқмасалалар Ўзбекистон Республикасининг Ер кодекси (1998) ва Фукаролик кодекси (1996) ҳамда «Ижара тўғрисида» (1991 й. 19 нояб.), «Қишлоқ хўжалиги коопе-ративи (ширкат хўжалиги) тўғрисида» (1998 й. 30 апр.), «Фермер хужалиги тугрисида» (1998 й. 30 апр.), «Деҳқрн хужалиги тўғрисида» (1998 й. 30 апр.) ва б. қонунчилик ҳужжатларига асосан тартибга солинади ва ҳал этилади.
Қурбон Чориев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.