Ijtimoiy darvinizm
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60-b. — ziyouz.com
Ijtimoiy darvinizm - 19-a. ning 2-yarmi — 20-a. ning boşi jamiyatşunosligidagi oqim. U tabiiy tanlaniş, yaşaş uçun kuraş va tirik qoliş uçun moslaşişdan iborat biologik tamoiillarni jamiyat xayotining belgilovçi omillari sifatida talq-in qiladi. Bu b-n ijtimoiy taraqqiyot qonunlarini biologik hayot qonu-niyatlaridan kelib çiqqan holda tu-şuntirişga urinadi (G. Spenser, J. V. Lapuj, L. Voltman, U. Bejgot, L. Gumploviç, G. Ratsenxofer, U. G. Sam-ner, A. Smoll, E. Ferri va b.). I. d. vakillari biologik va ijtimoiy hodisalar örtasidagi muayyan mavjud aloqalarni körsatib berib, jamiyat hayotidagi ziddiyatlarni töğri ta'kid-lasada, biroq, ular ta'limotidagi poydor tamoyillar mohiyatan ğayriilmiydir. I. d. ning asosiy nazariy qusurlari quyidagilar: ijtimoiy ni-zolarni «tabiiy» deb hisoblaş; ijtimoiy hayotning nisbiy mustaqilligini va jamiyat qonuniyatlarining öziga xosligini inkor etiş, ya'ni jamiyat qonuniyatlarini biologik qonuniyatlardan keltirib çiqariş; salbiy ijtimoiy illatlarni abadiy, yöq qilib bölmaydi deb körsatiş yoki ularni biologik yöllar (irsiyatni yaxşilaş) orqali bartaraf etiş va h.k. I.d. muayyan vaziyatda ijtimoiy adolatsizlikni xaspöşlaş, irqçilik va taşqi siyesat sohasidagi tajovuzkorliklarning ğoyaviy asosi bölib xizmat qilişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЖТИМОИЙ ДАРВИНИЗМ - 19-а. нинг 2-ярми — 20-а. нинг боши жамиятшунослигидаги оқим. У табиий танланиш, яшаш учун кураш ва тирик қолиш учун мослашишдан иборат биологик тамоиилларни жамият хаётининг белгиловчи омиллари сифатида талқ-ин қилади. Бу б-н ижтимоий тараққиёт қонунларини биологик ҳаёт қону-ниятларидан келиб чиққан ҳолда ту-шунтиришга уринади (Г. Спенсер, Ж. В. Лапуж, Л. Вольтман, У. Бежгот, Л. Гумплович, Г. Ратценхофер, У. Г. Сам-нер, А. Смолл, Э. Ферри ва б.). И. д. вакиллари биологик ва ижтимоий ҳодисалар ўртасидаги муайян мавжуд алоқаларни кўрсатиб бериб, жамият ҳаётидаги зиддиятларни тўғри таъкид-ласада, бироқ, улар таълимотидаги пойдор тамойиллар моҳиятан ғайриилмийдир. И. д. нинг асосий назарий қусурлари қуйидагилар: ижтимоий ни-золарни «табиий» деб ҳисоблаш; ижтимоий ҳаётнинг нисбий мустақиллигини ва жамият қонуниятларининг ўзига хослигини инкор этиш, яъни жамият қонуниятларини биологик қонуниятлардан келтириб чиқариш; салбий ижтимоий иллатларни абадий, йўқ қилиб бўлмайди деб кўрсатиш ёки уларни биологик йўллар (ирсиятни яхшилаш) орқали бартараф этиш ва ҳ.к. И.д. муайян вазиятда ижтимоий адолатсизликни хаспўшлаш, ирқчилик ва ташқи сиесат соҳасидаги тажовузкорликларнинг ғоявий асоси бўлиб хизмат қилиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.