Ijtimoiy moslaşuv
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63-b. — ziyouz.com
Ijtimoiy moslaşuv - individning ijtimoiy muhitga doimiy faol moslaşiş jarayoni va bu jarayonning natijasi. I.m. uzluksiz xususiyatga ega ekanligiga qaramasdan, uni, odatda, individning öz faoliyatini va özini örab turgan ijtimoiy davrasini tubdan özgartiriş davrlari b-n boğlaydilar. Moslaşiş jarayonining ijtimoiy muxitga faol ta'sir etiş körinişi va muhitdagi maqsad va qadriyatlarni kelişuvçanlik b-n, passiv qabul qiliş körinişi böladi. I.m. şaxs ijtimoiylaşuvining asosiy ijtimoiy-psixologik omillaridan biridir. I.m.ning samaradorligi köp jihatdan individ özini va özining ijtimoiy aloqalarini qançalik öxşaş (adekvat) anglaşiga boğliq. Özi töğrisidagi ijtimoiy tasavvurning notöğriligi yoki yetarliça emasligi I.m. ning buzilişiga olib keladi, bu holat (voqelik) ning eng ayançli köri-nişi autizm (individning atrofdagilar b-n muloqot qilişdan qoçib, özining içki keçinmalari dunyosiga ğarq bölişi) dir. I.m. muammosi jahon psixologiyasida psixoanaliz, autizm, deprivatsiya kabi ilmiy yönalişlarda tadqiq etib kelinadi. Bunda asosiy e'tibor moslaşuvning buzilişiga (ruhiy sohadagi buzilişlar, begonalaşiş, apatiya, alkogolizm, giyohvandlik va b.) va uni tuzatiş (korreksiyalaş) ning psixoterapevtik uslublariga, autotrening, sotsiotrening vositalariga yönaltiriladi. Muhitga şaxsning kirişib ketişi uning xulqi, faoliyati, muomalasi orqali sodir bölsa moslaşişning mukammalligi vujudga keladi. Şaxsning katta yoki kiçik guruxlar muhitiga moslaşişi i.ç. samaradorligini
oşiradi, ta'lim-tarbiya jarayonini yaxşilaşga yordam beradi.
Ergaş Ğoziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЖТИМОИЙ МОСЛАШУВ - индивиднинг ижтимоий муҳитга доимий фаол мослашиш жараёни ва бу жараённинг натижаси. И.м. узлуксиз хусусиятга эга эканлигига қарамасдан, уни, одатда, индивиднинг ўз фаолиятини ва ўзини ўраб турган ижтимоий даврасини тубдан ўзгартириш даврлари б-н боғлайдилар. Мослашиш жараёнининг ижтимоий мухитга фаол таъсир этиш кўриниши ва муҳитдаги мақсад ва қадриятларни келишувчанлик б-н, пассив қабул қилиш кўриниши бўлади. И.м. шахс ижтимоийлашувининг асосий ижтимоий-психологик омилларидан биридир. И.м.нинг самарадорлиги кўп жиҳатдан индивид ўзини ва ўзининг ижтимоий алоқаларини қанчалик ўхшаш (адекват) англашига боғлиқ. Ўзи тўғрисидаги ижтимоий тасаввурнинг нотўғрилиги ёки етарлича эмаслиги И.м. нинг бузилишига олиб келади, бу ҳолат (воқелик) нинг энг аянчли кўри-ниши аутизм (индивиднинг атрофдагилар б-н мулоқот қилишдан қочиб, ўзининг ички кечинмалари дунёсига ғарқ бўлиши) дир. И.м. муаммоси жаҳон психологиясида психоанализ, аутизм, депривация каби илмий йўналишларда тадқиқ этиб келинади. Бунда асосий эътибор мослашувнинг бузилишига (руҳий соҳадаги бузилишлар, бегоналашиш, апатия, алкоголизм, гиёҳвандлик ва б.) ва уни тузатиш (коррекциялаш) нинг психотерапевтик услубларига, аутотренинг, социотренинг воситаларига йўналтирилади. Муҳитга шахснинг киришиб кетиши унинг хулқи, фаолияти, муомаласи орқали содир бўлса мослашишнинг мукаммаллиги вужудга келади. Шахснинг катта ёки кичик гурухлар муҳитига мослашиши и.ч. самарадорлигини
оширади, таълим-тарбия жараёнини яхшилашга ёрдам беради.
Эргаш Ғозиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.