Ijtimoiy psixologiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 64-b. — ziyouz.com
Ijtimoiy psixologiya - kişilarning ijtimoiy guruhlarga birlaşişini, guruhiy tavsifni, şaxsning ruxiy faoliyati va xulq-atvorini, ijtimoiy psixologik qonuniyatlar, holatlar, hodisalar, ijtimoiy ustanovka kabilarni tadqiq qiluvçi psixologiya sohasi. Avvallari I.p. da voqelik falsafiy nuqtai nazardan örganilib kelingan, lekin şaxs, guruh, jamoa munosabatlari qamrab olinmagan. I.p. faniga umumiy psixologiya, sotsiologiya, antropologiya, eti., kriminologiya, falsafa kabi fanlar asos bölib xizmat qilgan. 19-a.ning 2-yarmida I.p. ni fan sifatida rivojlantirişga ilk urinişlar bölgan. Jahon jamoatçiligi tomonidan I.p. 1908 y. dan fan sifatida tan olingan. 2-jahon uruşidan keyingi yillarda AQŞ va b. mamlakatlarda psixologiya muammolari yuzasidan tadqiqotlar ötkazila boşlandi. Ayniq-sa, AQŞda Kotorning ötkazgan tajribasi, E. Meyoning izlanişlari I.p. tarixida muhim rol öynadi. Bu tadqi-qotlarga kiçik guruhlar asosiy obyekt kyugab olingan, tajribalar esa lab. şaroitida ötkazilgan. I.p. fan sifatida muloqot, muomala qonuniyatlari, şaxslararo munosabat, individual va gu-ruhiy özaro ta'sir, guruxlarning içki va taşqi tuzilişi, ularning turlari, tasnifi, ommaviy holatlar va harakatlar, ijtimoiy va milliy ong, mentalitet, milliy qiyofa, xarakter, ta'b, an'ana, odat, marosim va b. ni tekşiradi. I.p. bir neça sohalarni öz içiga qamrab oladi: etnopsixologiya, din psixologiyasi, oila psixologiya-si, boşqaruv (menejment) va marketing psixologiyasi, kiçik va katta guruh psixologiyasi, modalar psixologiyasi, reklama psixologiyasi, insonni inson tomonidan idrok kiliş psixologiyasi, amaliy I.p. kabilar. Özbekistonda I. p. yönalişidagi tadqiqotlar asosan mustaqillik davrida yölga qöyila boşlandi. Bu işlar zaminida I. p. sohalaridan biri — «Oila psixologiyasi» ilmiy maktabi vujudga keldi. Özbek oilasining ijtimoiy psixologik, etnopsixologik xususiyatlari haqidagi ma'lumotlarni özida mujassamlaştirgan «Oila psixologiyasi» darsligi yaratildi. Mamlakatda Respublika «Oila» ilmiy-amaliy markazi faoliyat körsatadi.
Ergaş Ğoziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЖТИМОИЙ ПСИХОЛОГИЯ - кишиларнинг ижтимоий гуруҳларга бирлашишини, гуруҳий тавсифни, шахснинг рухий фаолияти ва хулқ-атворини, ижтимоий психологик қонуниятлар, ҳолатлар, ҳодисалар, ижтимоий установка кабиларни тадқиқ қилувчи психология соҳаси. Авваллари И.п. да воқелик фалсафий нуқтаи назардан ўрганилиб келинган, лекин шахс, гуруҳ, жамоа муносабатлари қамраб олинмаган. И.п. фанига умумий психология, социология, антропология, эти., криминология, фалсафа каби фанлар асос бўлиб хизмат қилган. 19-а.нинг 2-ярмида И.п. ни фан сифатида ривожлантиришга илк уринишлар бўлган. Жаҳон жамоатчилиги томонидан И.п. 1908 й. дан фан сифатида тан олинган. 2-жаҳон урушидан кейинги йилларда АҚШ ва б. мамлакатларда психология муаммолари юзасидан тадқиқотлар ўтказила бошланди. Айниқ-са, АҚШда Которнинг ўтказган тажрибаси, Э. Меёнинг изланишлари И.п. тарихида муҳим роль ўйнади. Бу тадқи-қотларга кичик гуруҳлар асосий объект кюгаб олинган, тажрибалар эса лаб. шароитида ўтказилган. И.п. фан сифатида мулоқот, муомала қонуниятлари, шахслараро муносабат, индивидуал ва гу-руҳий ўзаро таъсир, гурухларнинг ички ва ташқи тузилиши, уларнинг турлари, таснифи, оммавий ҳолатлар ва ҳаракатлар, ижтимоий ва миллий онг, менталитет, миллий қиёфа, характер, таъб, анъана, одат, маросим ва б. ни текширади. И.п. бир неча соҳаларни ўз ичига қамраб олади: этнопсихология, дин психологияси, оила психология-си, бошқарув (менежмент) ва маркетинг психологияси, кичик ва катта гуруҳ психологияси, модалар психологияси, реклама психологияси, инсонни инсон томонидан идрок килиш психологияси, амалий И.п. кабилар. Ўзбекистонда И. п. йўналишидаги тадқиқотлар асосан мустақиллик даврида йўлга қўйила бошланди. Бу ишлар заминида И. п. соҳаларидан бири — «Оила психологияси» илмий мактаби вужудга келди. Ўзбек оиласининг ижтимоий психологик, этнопсихологик хусусиятлари ҳақидаги маълумотларни ўзида мужассамлаштирган «Оила психологияси» дарслиги яратилди. Мамлакатда Республика «Оила» илмий-амалий маркази фаолият кўрсатади.
Эргаш Ғозиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.