Ikki juft oyoqlilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94-b. — ziyouz.com
Ikki juft oyoqlilar (Diplopoda) — köpoyoqlilar kenja sinfi (ayrim ma'lumotlarga qaraganda sinfi). Har bir tana böğimida 2 juftdan oyokdari böladi (nomi şundan kelib çiqqan). Oyoklar soni 12 juftdan 375 juftgaça (tropik kivsyak). Tanasining 2—4-böğimlarida bir juftdan, boşqa böğimlarida 2 juftdan oyoqlari böladi. Köpçilik I.ning deyarli har bir tana bögimida bir juftdan himoya bezlari bor. Bu bezlar suyuqligi ötkir hidli; köpinça zaharli suyuklik ajratadi. Anamorfoz yoki gimeanamorfoz orqali rivojlanadi. 13 turkumi, 50 mingga yaqin turi ma'lum. Antarkti-dadan boşqa hamma qitalarda tarqalgan. Nisbiy namligi 100% ga yaqin bölgan pana joylarda yaşaydi. Ösimlik qoldiklari va detrit b-n oziqlanadi, organik qoldiqlarni minerallaştiriş va tuproq hosil bölişi jarayonida katta ahamiyatga ega. Ayrim I. ösimliklarga ziyon keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИККИ ЖУФТ ОЁҚЛИЛАР (Diplopoda) — кўпоёқлилар кенжа синфи (айрим маълумотларга қараганда синфи). Ҳар бир тана бўғимида 2 жуфтдан оёкдари бўлади (номи шундан келиб чиққан). Оёклар сони 12 жуфтдан 375 жуфтгача (тропик кивсяк). Танасининг 2—4-бўғимларида бир жуфтдан, бошқа бўғимларида 2 жуфтдан оёқлари бўлади. Кўпчилик И.нинг деярли ҳар бир тана бўгимида бир жуфтдан ҳимоя безлари бор. Бу безлар суюқлиги ўткир ҳидли; кўпинча заҳарли суюклик ажратади. Анаморфоз ёки гимеанаморфоз орқали ривожланади. 13 туркуми, 50 мингга яқин тури маълум. Антаркти-дадан бошқа ҳамма қитьаларда тарқалган. Нисбий намлиги 100% га яқин бўлган пана жойларда яшайди. Ўсимлик қолдиклари ва детрит б-н озиқланади, органик қолдиқларни минераллаштириш ва тупроқ ҳосил бўлиши жараёнида катта аҳамиятга эга. Айрим И. ўсимликларга зиён келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.