Ikki palatali tizim
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89–90-b. — ziyouz.com
Ikki palatali tizim - davlat xuquqida vakolatli organ tarkibida, odatda, alohida-alohida işlaydigan 2 palata (quyi va yuqori palata)ning mavjudligi. Palatalar turliça yöl b-n tuziladi va turliça vakolatga ega böladi. Tarixan quyi palata bir munça demokratik hisoblangan, şuning uçun aristokratiya manfaatlarini ifoda etuvçi yuqori palata unga qarşi qöyilgan va bu palata quyi pala-taga nisbatan tizginlovçi vazifasini ötaşi kerak bölgan. I.p.t. hozirgi vaqtda federativ davlatlart ham, uni-tar davlatparsa ham mavjud. Parlamentning quyi palatasi hamma vaqt be-vosita aholi tomonidan saylanadi. Yuqori palata turli yöl b-n — bilvo-sita saylovlar (Fransiya, Avstriya, GFR) yoki töğridan-töğri saylovlar (AQŞ, Italiya, Avstraliya, Yaponiya) yöli b-n şakllantiriladi. Ayrim mamlakatlarda yuqori palata nasldan naslga ötiş belgisi böyiça tuziladi (Buyuk Britaniya), yoki uning a'zolarini davlat boşliği tayinlaydi (Kanada). Bir qança hollarda yuqori palatalar aralaş yöl b-n şakllantiriladi: a'zolarning bir qismi saylanadi, bir qismi tayinlanadi, qolganlar nasldannaslga ötiş qoidasiga köra öz örnini egallaydi (Nepal). Yuqori palatalarning deputatligiga nomzodlar uçun, odatda, ança qattiq talablar qöyiladi (birmunça yuqori yoş senzi va b.). Hoz. parlamentlarning köpçiligida yuqori palatalarning huquqlari quyi palatalarnikiga nisbatan çeklangan (mas, köp mamlakatlarda moliyaviy qonun loyihalarini faqat quyi palatalar kiritişi mumkin, yuqori palatalar esa ularning qabul qilinişiga biron-bir ta'sir körsa-ta olmaydi).
Bir palatali tizimda işlab kelgan Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi 3çaqiriqpan e'tiboran 2 palatali tizimga ötadi. Bu haqda 2002 y. 27 yanv. da mamlakatda umumxalq referendumi ötkazildi. «Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati taşkil etilişining asosiy prinsiplari töğrisida»gi ÖzRning Konstitutsiyaviy qonuni (2002 -»i. 4 apr.)ga köra, Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — ÖzR Oliy Majlisining Qonunçilik palatasi (quyi palata)dan hamda ÖzR Oliy Majlisining Senati (yuqori palata)dan iborat böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИККИ ПАЛАТАЛИ ТИЗИМ - давлат хуқуқида ваколатли орган таркибида, одатда, алоҳида-алоҳида ишлайдиган 2 палата (қуйи ва юқори палата)нинг мавжудлиги. Палаталар турлича йўл б-н тузилади ва турлича ваколатга эга бўлади. Тарихан қуйи палата бир мунча демократик ҳисобланган, шунинг учун аристократия манфаатларини ифода этувчи юқори палата унга қарши қўйилган ва бу палата қуйи пала-тага нисбатан тизгинловчи вазифасини ўташи керак бўлган. И.п.т. ҳозирги вақтда федератив давлатларт ҳам, уни-тар давлатпарца ҳам мавжуд. Парламентнинг қуйи палатаси ҳамма вақт бе-восита аҳоли томонидан сайланади. Юқори палата турли йўл б-н — билво-сита сайловлар (Франция, Австрия, ГФР) ёки тўғридан-тўғри сайловлар (АҚШ, Италия, Австралия, Япония) йўли б-н шакллантирилади. Айрим мамлакатларда юқори палата наслдан наслга ўтиш белгиси бўйича тузилади (Буюк Британия), ёки унинг аъзоларини давлат бошлиғи тайинлайди (Канада). Бир қанча ҳолларда юқори палаталар аралаш йўл б-н шакллантирилади: аъзоларнинг бир қисми сайланади, бир қисми тайинланади, қолганлар наслданнаслга ўтиш қоидасига кўра ўз ўрнини эгаллайди (Непал). Юқори палаталарнинг депутатлигига номзодлар учун, одатда, анча қаттиқ талаблар қўйилади (бирмунча юқори ёш цензи ва б.). Ҳоз. парламентларнинг кўпчилигида юқори палаталарнинг ҳуқуқлари қуйи палаталарникига нисбатан чекланган (мас, кўп мамлакатларда молиявий қонун лойиҳаларини фақат қуйи палаталар киритиши мумкин, юқори палаталар эса уларнинг қабул қилинишига бирон-бир таъсир кўрса-та олмайди).
Бир палатали тизимда ишлаб келган Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси 3чақириқпан эътиборан 2 палатали тизимга ўтади. Бу ҳақда 2002 й. 27 янв. да мамлакатда умумхалқ референдуми ўтказилди. «Референдум якунлари ҳамда давлат ҳокимияти ташкил этилишининг асосий принциплари тўғрисида»ги ЎзРнинг Конституциявий қонуни (2002 -»i. 4 апр.)га кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси икки палатадан — ЎзР Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси (қуйи палата)дан ҳамда ЎзР Олий Мажлисининг Сенати (юқори палата)дан иборат бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.