Ikki qanotlilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93-b. — ziyouz.com
Ikki qanotlilar IKKI QANOTLILAR, qöş qanotlilar (Diptera) — haşarotlar turkumi. Taxm. 80000 ga yaqin turi ma'lum. Örta kökrakka birikadigan bir juft qanotlari böladi. Keyingi juft qanoti reduksiyalanib, tovuş çiqaruvçi organga aylangan. Qanotlari asosi juda kambar, köpinça kiçkina börtma — «qanotça» hosil qiladi. Boşi harakatçan, közlari yirik, fasetkali; kökragi yaxlit. 3 kenja turkumga — uzun möylovlilar, kalta möylov kalta çoklilar va kalta möylov doira çoklilarga bölinadi. Kenja turkumlar ima-gosi, liçinkasi va ğumbaklarining bir qança belgilari b-n bir-biridan farq qiladi. I.q. hamma joyda tarqalgan; köpçilik turlari (gessen çivini, karam çivini, piyoz çivini va b.) q.x. ekinlariga katta zarar yetkazadi. Bir qança turlari (sönalar, çivinlar, qon söruvçilar va b.) q. x. hayvonlariga, ba'zi turlari (mas, bezgak paşşa-si, çivinlar va b.) esa odamlarga yuqumli kasalliklar tarqatadi. Afrikada yaşaydigan se-se çivini uyqu kasalligini qözğatuvçi tripanosomani yuqtiradi. I.q. ösimliklarning çanglanişida iştirok etadi; ba'zilari (mas, taxin çivinlar) liçinkalik davrida zararkunanda haşarotlarda pa-razitlik qiladi. Sirfidlarning liçinkalari ösimlik bitlari b-n oziqlanib, ular sonini kamaytirişga yordam beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИККИ ҚАНОТЛИЛАР, қўш қанотлилар (Diptera) — ҳашаротлар туркуми. Тахм. 80000 га яқин тури маълум. Ўрта кўкракка бирикадиган бир жуфт қанотлари бўлади. Кейинги жуфт қаноти редукцияланиб, товуш чиқарувчи органга айланган. Қанотлари асоси жуда камбар, кўпинча кичкина бўртма — «қанотча» ҳосил қилади. Боши ҳаракатчан, кўзлари йирик, фасеткали; кўкраги яхлит. 3 кенжа туркумга — узун мўйловлилар, калта мўйлов калта чоклилар ва калта мўйлов доира чоклиларга бўлинади. Кенжа туркумлар има-госи, личинкаси ва ғумбакларининг бир қанча белгилари б-н бир-биридан фарқ қилади. И.қ. ҳамма жойда тарқалган; кўпчилик турлари (гессен чивини, карам чивини, пиёз чивини ва б.) қ.х. экинларига катта зарар етказади. Бир қанча турлари (сўналар, чивинлар, қон сўрувчилар ва б.) қ. х. ҳайвонларига, баъзи турлари (мас, безгак пашша-си, чивинлар ва б.) эса одамларга юқумли касалликлар тарқатади. Африкада яшайдиган це-це чивини уйқу касаллигини қўзғатувчи трипаносомани юқтиради. И.қ. ўсимликларнинг чангланишида иштирок этади; баъзилари (мас, тахин чивинлар) личинкалик даврида зараркунанда ҳашаротларда па-разитлик қилади. Сирфидларнинг личинкалари ўсимлик битлари б-н озиқланиб, улар сонини камайтиришга ёрдам беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.