Ikki taktli dvigatel
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 91–92-b. — ziyouz.com
Ikki taktli dvigatel - iş sikli porşenning ikki yurişida, ya'ni tirsakli valning bir marta aylanişida bajariladigan içki yo'nuv dvigateli. Yonuvçi aralaşmaning tayyorlanişiga qarab, karbyuratorli va dizel xillarga bölinadi. Karbyuratorli I. t. d.da yonuvçi aralaşma kri-voşipli kameraga (undagi siyraklaniş hisobiga) sörilib, söngra silindrga haydaladi, dizel dvigatellarda esa silindrga yonilği maxsus haydaş nasoslari yordamida kiritiladi. Silindrlarda iş bajargan gaz klapanlar va alohida tuynuklar orqali çiqarib yuboriladi.
Rasmda yonuvçi aralaşma krivoşipli kamera orqali haydaladigan karbyuratorli dvigatelning tuzilişi va işlaşi kursatilgan. Porşen pastki çek-ka nuqta (p.ç.n.) dan yukrrigi çekka nuqta (yu.ç.n.) ga harakatlanganda, da-stlab, haydaş tuynugini, söngra çiqariş tuynugini berkitib, iş aralaşmasini qisadi (rasm, a). Bu vaqtda karterda siyraklaniş hosil bölib, karbyuratordagi yonuvçi aralaşma söriş tuynugi orqali karterga kiradi. Bunda qisiş va söriş takti bajariladi. Porşen yu.ç.n.ga yaqinlaşganda elektr uçkuni iş aralaşmasini yondiradi (rasm, b). Aralaşma yonişi natijasida hosil bölgan yuqori bosimli gazlar porşenni pastga itaradi. Porşenning harakati şatun (rasm, v) orqali tirsakli valga uzatiladi. Porşen p.ç.n.ga yaqinlaşganda çiqariş tuynugi oçilib, silindr içidagi gazlar atmosferaga çiqib ketadi. Bunda iş yöli va çikariş takti bajariladi. Porşen pastga harakat qilib, karter böşliğidagi yonuvçi aralaşmani qisadi va haydaş tuynugini oçadi. Yonuvçi aralaşma haydaş tuynugi orqali silindrga kiradi va undagi iş bajargan gazlarni çiqarib, silindr böşliğini töldiradi. Nazariy jihatdan I. t. d. tört taktli dviga-telga qaraganda ikki marta köp quvvat berişi kerak; biroq ba'zi sabablar (gaz almaşinuvining takomillaşmagani, porşen iş yölining bir qismi yöqolişi va b.)ga köra uning quv-vatidan 70% gaça foydalaniladi. I. t. d.lar, asosan, mototsikllar, motorli qayiqlar, avtomobillar, traktorlar va b.da işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИККИ ТАКТЛИ ДВИГАТЕЛЬ - иш цикли поршеннинг икки юришида, яъни тирсакли валнинг бир марта айланишида бажариладиган ички ё’нув двигатели. Ёнувчи аралашманинг тайёрланишига қараб, карбюраторли ва дизель хилларга бўлинади. Карбюраторли И. т. д.да ёнувчи аралашма кри-вошипли камерага (ундаги сийракланиш ҳисобига) сўрилиб, сўнгра цилиндрга ҳайдалади, дизель двигателларда эса цилиндрга ёнилғи махсус ҳайдаш насослари ёрдамида киритилади. Цилиндрларда иш бажарган газ клапанлар ва алоҳида туйнуклар орқали чиқариб юборилади.
Расмда ёнувчи аралашма кривошипли камера орқали ҳайдаладиган карбюраторли двигателнинг тузилиши ва ишлаши курсатилган. Поршень пастки чек-ка нуқта (п.ч.н.) дан юкрриги чекка нуқта (ю.ч.н.) га ҳаракатланганда, да-стлаб, ҳайдаш туйнугини, сўнгра чиқариш туйнугини беркитиб, иш аралашмасини қисади (расм, а). Бу вақтда картерда сийракланиш ҳосил бўлиб, карбюратордаги ёнувчи аралашма сўриш туйнуги орқали картерга киради. Бунда қисиш ва сўриш такти бажарилади. Поршень ю.ч.н.га яқинлашганда электр учкуни иш аралашмасини ёндиради (расм, б). Аралашма ёниши натижасида ҳосил бўлган юқори босимли газлар поршенни пастга итаради. Поршеннинг ҳаракати шатун (расм, в) орқали тирсакли валга узатилади. Поршень п.ч.н.га яқинлашганда чиқариш туйнуги очилиб, цилиндр ичидаги газлар атмосферага чиқиб кетади. Бунда иш йўли ва чикариш такти бажарилади. Поршень пастга ҳаракат қилиб, картер бўшлиғидаги ёнувчи аралашмани қисади ва ҳайдаш туйнугини очади. Ёнувчи аралашма ҳайдаш туйнуги орқали цилиндрга киради ва ундаги иш бажарган газларни чиқариб, цилиндр бўшлиғини тўлдиради. Назарий жиҳатдан И. т. д. тўрт тактли двига-телга қараганда икки марта кўп қувват бериши керак; бироқ баъзи сабаблар (газ алмашинувининг такомиллашмагани, поршень иш йўлининг бир қисми йўқолиши ва б.)га кўра унинг қув-ватидан 70% гача фойдаланилади. И. т. д.лар, асосан, мотоцикллар, моторли қайиқлар, автомобиллар, тракторлар ва б.да ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.