Ikkilamçi jinsiy belgilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94-b. — ziyouz.com
Ikkilamçi jinsiy belgilar — odam va hayvonlarda bir jinsni ikkinçisidan farq qilişga imkon beradigan xususiyatlar majmuasi (birlamçi jinsiy belgilar bundan mustasno). Bu belgilar jinsiy gormonlar ta'sirida voyaga yetgan davrda rivojlanadi va hayot davomida saqlanadi (mas, tana ölçami va proporsiyasi, rangidagi farq; pavianlar va şerlar erkagining yoli; tuyoqli hayvonlar erkagining şoxi) yoki faqat kuyikiş mavsumida paydo böladi (ayrim baliqlar va quşlarning rangi va tana şakli). Odamning I.j.b.— tana ölçami va proporsiyasi, jun qoplami, yoğ töplanişi, tovuş tembridagi farq hamda xotin-qizlarda sut bezlarining, er-kaklarda esa böğizdagi toğayning rivojlanganligida közga taşlanadi (yana q. Jinsiy dimorfizm). Mavsumiy I.j,-b.ga hayvonlarning kuyikiş davridagi xattiharakatlari (kuraş tuşiş, urğoçisiga xuşomad qiliş, in yoki uya
quriş va h.k.) kiradi. I.j.b. har xil jinslarni bir-birini topiş va bilib olişga imkon beradi, jinsiy bezlarning yetilişini tezlaştiradi, jinsiy tanlanişga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИККИЛАМЧИ ЖИНСИЙ БЕЛГИЛАР — одам ва ҳайвонларда бир жинсни иккинчисидан фарқ қилишга имкон берадиган хусусиятлар мажмуаси (бирламчи жинсий белгилар бундан мустасно). Бу белгилар жинсий гормонлар таъсирида вояга етган даврда ривожланади ва ҳаёт давомида сақланади (мас, тана ўлчами ва пропорцияси, рангидаги фарқ; павианлар ва шерлар эркагининг ёли; туёқли ҳайвонлар эркагининг шохи) ёки фақат куйикиш мавсумида пайдо бўлади (айрим балиқлар ва қушларнинг ранги ва тана шакли). Одамнинг И.ж.б.— тана ўлчами ва пропорцияси, жун қоплами, ёғ тўпланиши, товуш тембридаги фарқ ҳамда хотин-қизларда сут безларининг, эр-какларда эса бўғиздаги тоғайнинг ривожланганлигида кўзга ташланади (яна қ. Жинсий диморфизм). Мавсумий И.ж,-б.га ҳайвонларнинг куйикиш давридаги хаттиҳаракатлари (кураш тушиш, урғочисига хушомад қилиш, ин ёки уя
қуриш ва ҳ.к.) киради. И.ж.б. ҳар хил жинсларни бир-бирини топиш ва билиб олишга имкон беради, жинсий безларнинг етилишини тезлаштиради, жинсий танланишга олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.