Ili sultonligi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113–114-b. — ziyouz.com
Ili sultonligi - Ili qözğoloni davrida Şarqiy Turkistonda taşkil topgan uyğur-tungan davlati. Tunganlardan Toji oxun, uyğurlardan Muazzamxon hukumat boşliği qilib tayinlandi. Ikkalasi kelişib, farmon çiqariş huquqiga ega bölişdi. Kengaşda davlatning quyi organlari
ham saylandi. I. s. da maxsus harbiy idora va muntazam qöşin bölmagan, uruş harakatlari boşlanganda, aholi öz ot-ulovi, oziq-ovqat va qurollari b-n yetib kelgan. Hukumat manjur mansabdorlari va Xitoy askarlarining yerlarini dehqonlarga bepul taqsimlab berdi, kambağal dehqonlarni uruğlik uçun ğalla, yem-xaşak va ot-ulov b-n ta'minladi. Köp soliklarni bekor qildi. 1871 y. Ili ölkasini Yettişahar hukmdori Yoqubbek tomonidan işğ-ol etilişiga yöl qöymaslik maqsadida, bu yerni podşo Rossiyasi egalladi. Şu b-n I. s. tugatildi. 1881 y. gi Peterburg şartnomasiga muvofiq, Ili ölkasi Xitoyga qaytarib berildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЛИ СУЛТОНЛИГИ - Или қўзғолони даврида Шарқий Туркистонда ташкил топган уйғур-тунган давлати. Тунганлардан Тожи охун, уйғурлардан Муаззамхон ҳукумат бошлиғи қилиб тайинланди. Иккаласи келишиб, фармон чиқариш ҳуқуқига эга бўлишди. Кенгашда давлатнинг қуйи органлари
ҳам сайланди. И. с. да махсус ҳарбий идора ва мунтазам қўшин бўлмаган, уруш ҳаракатлари бошланганда, аҳоли ўз от-улови, озиқ-овқат ва қуроллари б-н етиб келган. Ҳукумат манжур мансабдорлари ва Хитой аскарларининг ерларини деҳқонларга бепул тақсимлаб берди, камбағал деҳқонларни уруғлик учун ғалла, ем-хашак ва от-улов б-н таъминлади. Кўп соликларни бекор қилди. 1871 й. Или ўлкасини Еттишаҳар ҳукмдори Ёқуббек томонидан ишғ-ол этилишига йўл қўймаслик мақсадида, бу ерни подшо Россияси эгаллади. Шу б-н И. с. тугатилди. 1881 й. ги Петербург шартномасига мувофиқ, Или ўлкаси Хитойга қайтариб берилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.