Ilonötti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126-b. — ziyouz.com
Ilonötti — Molguzar va Nurota toğlari orasidagi toğ yölagi, Sangzor daryosining tor vodiysi (Jizzax viloyatida). Uz. 16—18 km, eni 200—500 m, eng tor joyida özanning kengligi 30 m. Mutlaq bal. 450—550 m. Toğ yon bağirlarining mutlaq bal. 65—700 m. I.ning kadimiy turkiy nomi Temir qapiğ («Temir darvoza») bölgan. Bundan taşqari «Jizzax yöli», «Sangzor vodiysi» kabi tarixiy nomlari xam bor.
I. da mahalliy toğ — vodiy şamoli esib turadi. Şamolning örtaça tezligi sekundiga 2,3—2,8 m, eng kuçli esganda 25—28 m ga yetadi. I.ning ikki yon bagri tik kötarilgan. Quyi paleo-zoyning slanets, qumtoş, marmarlaşgan ohaktoş, porfiritlari (Molguzar toğlari yon bağri) b-n intruziv jinslar — granit granodioritlardan (Quytoş toğlari yon bağri) tuzilgan. Sangzor vodiysi örta pleystotsenning boşlarida daryoning Molguzar toğlarini yuvişi va uni kesib (yorib) utişi natijasida vujudga kelgan. Öşa davrda Mirzaçöl xududining tektonik harakatlar tufayli bukilişi daryoning şu tomonga qarab oqişiga sabab bölgan.
I.dan Toşkent — Samarkand avtomobil yöli va t.y. ötgan. Avtomobil yölini quriş yon bağir hisobiga amalga oşirilganligi tufayli u ança tik va keskin burilişlarga ega.
Tog yölagi sohibqiron Amir Temur nomi b-n atalib, u yerda sayohatçilar va yölovçilar dam olişi uçun mex,monxonalar, çoyxonalar va b. infratuzilmalarni quriş rejalaştirilgan (3-jild, 593-b.dagi suratga q.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЛОНЎТТИ — Молгузар ва Нурота тоғлари орасидаги тоғ йўлаги, Сангзор дарёсининг тор водийси (Жиззах вилоятида). Уз. 16—18 км, эни 200—500 м, энг тор жойида ўзаннинг кенглиги 30 м. Мутлақ бал. 450—550 м. Тоғ ён бағирларининг мутлақ бал. 65—700 м. И.нинг кадимий туркий номи Темир қапиғ («Темир дарвоза») бўлган. Бундан ташқари «Жиззах йўли», «Сангзор водийси» каби тарихий номлари хам бор.
И. да маҳаллий тоғ — водий шамоли эсиб туради. Шамолнинг ўртача тезлиги секундига 2,3—2,8 м, энг кучли эсганда 25—28 м га етади. И.нинг икки ён багри тик кўтарилган. Қуйи палео-зойнинг сланец, қумтош, мармарлашган оҳактош, порфиритлари (Молгузар тоғлари ён бағри) б-н интрузив жинслар — гранит гранодиоритлардан (Қуйтош тоғлари ён бағри) тузилган. Сангзор водийси ўрта плейстоценнинг бошларида дарёнинг Молгузар тоғларини ювиши ва уни кесиб (ёриб) утиши натижасида вужудга келган. Ўша даврда Мирзачўл худудининг тектоник ҳаракатлар туфайли букилиши дарёнинг шу томонга қараб оқишига сабаб бўлган.
И.дан Тошкент — Самарканд автомобиль йўли ва т.й. ўтган. Автомобиль йўлини қуриш ён бағир ҳисобига амалга оширилганлиги туфайли у анча тик ва кескин бурилишларга эга.
Тог йўлаги соҳибқирон Амир Темур номи б-н аталиб, у ерда саёҳатчилар ва йўловчилар дам олиши учун мех,монхоналар, чойхоналар ва б. инфратузилмаларни қуриш режалаштирилган (3-жилд, 593-б.даги суратга қ.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.