Immun status
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 136-b. — ziyouz.com
Immun status IMMUN STATUS, immun holat — immun sistemasining hujayraviy va gumoral omillarini klinik va laborator-immunologik usullar yordamida aniqlangan miqdoriy körsatkiçlari. Immunologik körsatkiçlar kişilarning yoşiga, yaşayotgan geografik muhitiga, ekologik vaziyat va epide-miologik holatga qarab özgaradi. I. s. ni aniqlaş nafaqat odamning hoz. holatini baholaş, balki ekologik va xavfli antropogen (fizik, kimyoviy va biologik) omillar ta'sirida uning kelajakdagi soğliğini oldindan aytib beriş imkonini beradi. Bundan taşkari, odam I. s. ni baholaş orqali immuntanqislik holatlariga yuqori moyilligi bölgan kişilarning xavfli guruhini tuziş hamda uning asosida immuntiklaş va immunprofilaktika usullarini işlab çiqiş mumkin böladi.
Zamonaviy tibbiy immunologiyada I. s. ni baxrlovçi usullar mavjud. Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining tavsiyalariga asoslanib, akad. R. V. Petrov tomonidan 1984 y. «Odam immun statusini baholaş» uslubiy qöllanmasi işlab çiqilgan, unga asosan baholaş usullari ikki darajaga bölinadi. Bi-rinçi daraja usullarida immun xrlatda özgariş bor yoki yökligi 1—2 kun içida taxm. baholanadi. Agar bunda özgarişlar topilsa, immun sistemadagi nuqsonni çuqur va töliq aniqlaş uçun ikkinçi daraja usullari qöyiladi. Bu tekşirişlar natijasi 5—6 kunda bilinadi.
R. V. Petrov hamkasblari b-n MDH davlatlarida yaşaydigan soğlom aholi ma'lum bir qismining immun sistema körsatkiçlarini örganib, har xil xududlar aholisi uçun I. s.ning bir neça turini belgiladi.
Özbekiston aholisining I.s.i Uzbekiston FA Immunologiya instituti xodimlari tomonidan örganiladi. Dastlabki natijalarga köra, respublikaning har xil viloyatlari aholisida gumoral immunitet supressiyasi bor, hujayraviy immunitet körsatkiçlari meyorida yoki qisman pasaygan; gumoral böğim faollaşgan. I. s. hamda uning aralaş turi kuzatiladi (bunda hujayraviy böğim supressiyasi va gumoral böğimning ma'lum bir körsat-kiçlari oşadi). Bu holatlarni şu geo-grafik-iqlim hududida yaşovçi xalq immun sistemasining tabiiy şaroitga moslaşuvi sifatida qabul qiliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИММУН СТАТУС, иммун ҳолат — иммун системасининг ҳужайравий ва гуморал омилларини клиник ва лаборатор-иммунологик усуллар ёрдамида аниқланган миқдорий кўрсаткичлари. Иммунологик кўрсаткичлар кишиларнинг ёшига, яшаётган географик муҳитига, экологик вазият ва эпиде-миологик ҳолатга қараб ўзгаради. И. с. ни аниқлаш нафақат одамнинг ҳоз. ҳолатини баҳолаш, балки экологик ва хавфли антропоген (физик, кимёвий ва биологик) омиллар таъсирида унинг келажакдаги соғлиғини олдиндан айтиб бериш имконини беради. Бундан ташкари, одам И. с. ни баҳолаш орқали иммунтанқислик ҳолатларига юқори мойиллиги бўлган кишиларнинг хавфли гуруҳини тузиш ҳамда унинг асосида иммунтиклаш ва иммунпрофилактика усулларини ишлаб чиқиш мумкин бўлади.
Замонавий тиббий иммунологияда И. с. ни бахрловчи усуллар мавжуд. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг тавсияларига асосланиб, акад. Р. В. Петров томонидан 1984 й. «Одам иммун статусини баҳолаш» услубий қўлланмаси ишлаб чиқилган, унга асосан баҳолаш усуллари икки даражага бўлинади. Би-ринчи даража усулларида иммун хрлатда ўзгариш бор ёки йўклиги 1—2 кун ичида тахм. баҳоланади. Агар бунда ўзгаришлар топилса, иммун системадаги нуқсонни чуқур ва тўлиқ аниқлаш учун иккинчи даража усуллари қўйилади. Бу текширишлар натижаси 5—6 кунда билинади.
Р. В. Петров ҳамкасблари б-н МДҲ давлатларида яшайдиган соғлом аҳоли маълум бир қисмининг иммун система кўрсаткичларини ўрганиб, ҳар хил худудлар аҳолиси учун И. с.нинг бир неча турини белгилади.
Ўзбекистон аҳолисининг И.с.и Узбекистон ФА Иммунология институты ходимлари томонидан ўрганилади. Дастлабки натижаларга кўра, республиканинг ҳар хил вилоятлари аҳолисида гуморал иммунитет супрессияси бор, ҳужайравий иммунитет кўрсаткичлари меъёрида ёки қисман пасайган; гуморал бўғим фаоллашган. И. с. ҳамда унинг аралаш тури кузатилади (бунда ҳужайравий бўғим супрессияси ва гуморал бўғимнинг маълум бир кўрсат-кичлари ошади). Бу ҳолатларни шу гео-график-иқлим ҳудудида яшовчи халқ иммун системасининг табиий шароитга мослашуви сифатида қабул қилиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.