Impotensiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 150–151-b. — ziyouz.com
Impotensiya (lot. impotentia — kuçsiz, zaif), jinsiy zaiflik — erkakning jinsiy aloka qilişga bequvvatligi; raso jinsiy aloqa kila olmaslik. Bunda jinsiy funksiya — jinsiy mayl, ereksiya (jinsiy olat, ya'ni zakar tarangligi), eyakulyatsiya (uruğ otilişi) yoki orgazm (xuş yoqiş sezgisi) buzilişi mumkin. I.ning sabablari jinsiy a'zolar, endokrin sistema, periferik nervlar va boş miya oliy bölimlari funksiyasining buzilişi b-n boğliq. I. mustaqil kasallik bölmay, balki, odatda, azaldan mavjud kasallik asorati bölişi ham mumkin. I. bir neça xil böladi. Moyak istisqosi, jinsiy olat sohasida çandiq hosil bölişi va b. organik I.ga sabab böladi. Boş miyadagi organik va funksional kasalliklar kortikal (serebral) I.ga olib keladi, bunda, asosan, ereksiya, eyakulyatsiya va jinsiy mayl izdan çiqadi. Şikastlaniş, surunkali yuqumli kasalliklar (zaxm, sil), intoksikatsiya (mişyak, alkogol va h. k.dan zaharlaniş), moddalar almaşinuvining buzilişi orqa miyadagi ereksiya va eyakulyatsiya markazlariga zarar yetkazib, I.ga sabab böla oladi (spinali.), bunda ereksiya, eyakulyatsiya susayadi. Jinsiy hayotga mukkadan ketiş, jinsiy aloqani oxiriga yetkazmay töxtatiş, onanizm b-n juda köp şuğullaniş, infeksion kasalliklar (sözak va b.) b-n boğliq bölgan surunkali yalliğlaniş jarayonlarida prostata bezi, uretra (siydik çiqariş kanali)ning orqa qismi va uruğ dömboqçasidagi nerv oxirlari uzoq ta'sirlanişi neyroretseptor I.ga sabab bölişi mumkin. Moyaklarning endokrin funksiyasi buzilganda aksari jinsiy mayl susayadi, ereksiya böşaşib va hatto butunlay yöqolib ketadi. Moyaklarning yoşga aloqador özgarişlari, tuğma kasalligi (yetilmaganligi, yevnuxoidizm) yoki hayot davrida orttirilgan kasalliklari (şikastlanişi, yalliğlanişi), boşqa içki sekretsiya bezlari (gipofiz, qalqonsimon bez, buyrak usti bezlari) ning zararlanişi, moddalar almaşinuvining buzilişi (avitaminoz, diabet va b.), markaziy nerv sistemasi kasalliklari ularning endokrin funksiyasini buzişi mumkin (endokrin I). Jinsiy aloqa çoğida xar ikki jins örtasidagi nomunosib xatti-harakatlar (şunçaki yengil-yelpi, yuzaki jinsiy aloqa qiliş) ham jinsiy zaiflikka olib keladi.
I.ni urolog vraç davolaydi; ba'zan endokrinolog va psixiatr b-n maslahatlaşiş lozim. Ba'zi ayollarning jinsiy yaqinlikka befarq bölişi, erzadaligi (q. Vaginizm) ham I.ga olib keladi. Bunday hollarda ginekolog vraç b-n maslahatlaşiş ma'qul. Psixoterapiya, organizmni mustahkamlovçi dorilar, gormonal preparatlar, vitaminlar, har xil tabiiy usullar va b. b-n davolaş yaxşi naf beradi.
Ad.: Umarov S, Mijoz sustligi, T., 1991.
Q.: Vaginizm
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМПОТЕНЦИЯ (лот. impotentia — кучсиз, заиф), жинсий заифлик — эркакнинг жинсий алока қилишга беқувватлиги; расо жинсий алоқа кила олмаслик. Бунда жинсий функция — жинсий майл, эрекция (жинсий олат, яъни закар таранглиги), эякуляция (уруғ отилиши) ёки оргазм (хуш ёқиш сезгиси) бузилиши мумкин. И.нинг сабаблари жинсий аъзолар, эндокрин система, периферик нервлар ва бош мия олий бўлимлари функциясининг бузилиши б-н боғлиқ. И. мустақил касаллик бўлмай, балки, одатда, азалдан мавжуд касаллик асорати бўлиши ҳам мумкин. И. бир неча хил бўлади. Мояк истисқоси, жинсий олат соҳасида чандиқ ҳосил бўлиши ва б. органик И.га сабаб бўлади. Бош миядаги органик ва функционал касалликлар кортикал (церебрал) И.га олиб келади, бунда, асосан, эрекция, эякуляция ва жинсий майл издан чиқади. Шикастланиш, сурункали юқумли касалликлар (захм, сил), интоксикация (мишьяк, алкоголь ва ҳ. к.дан заҳарланиш), моддалар алмашинувининг бузилиши орқа миядаги эрекция ва эякуляция марказларига зарар етказиб, И.га сабаб бўла олади (спинали.), бунда эрекция, эякуляция сусаяди. Жинсий ҳаётга муккадан кетиш, жинсий алоқани охирига етказмай тўхтатиш, онанизм б-н жуда кўп шуғулланиш, инфекцион касалликлар (сўзак ва б.) б-н боғлиқ бўлган сурункали яллиғланиш жараёнларида простата бези, уретра (сийдик чиқариш канали)нинг орқа қисми ва уруғ дўмбоқчасидаги нерв охирлари узоқ таъсирланиши нейрорецептор И.га сабаб бўлиши мумкин. Моякларнинг эндокрин функцияси бузилганда аксари жинсий майл сусаяди, эрекция бўшашиб ва ҳатто бутунлай йўқолиб кетади. Моякларнинг ёшга алоқадор ўзгаришлари, туғма касаллиги (етилмаганлиги, евнухоидизм) ёки ҳаёт даврида орттирилган касалликлари (шикастланиши, яллиғланиши), бошқа ички секреция безлари (гипофиз, қалқонсимон без, буйрак усти безлари) нинг зарарланиши, моддалар алмашинувининг бузилиши (авитаминоз, диабет ва б.), марказий нерв системаси касалликлари уларнинг эндокрин функциясини бузиши мумкин (эндокрин И). Жинсий алоқа чоғида хар икки жинс ўртасидаги номуносиб хатти-ҳаракатлар (шунчаки енгил-елпи, юзаки жинсий алоқа қилиш) ҳам жинсий заифликка олиб келади.
И.ни уролог врач даволайди; баъзан эндокринолог ва психиатр б-н маслаҳатлашиш лозим. Баъзи аёлларнинг жинсий яқинликка бефарқ бўлиши, эрзадалиги (қ. Вагинизм) ҳам И.га олиб келади. Бундай ҳолларда гинеколог врач б-н маслаҳатлашиш маъқул. Психотерапия, организмни мустаҳкамловчи дорилар, гормонал препаратлар, витаминлар, ҳар хил табиий усуллар ва б. б-н даволаш яхши наф беради.
Ад.: Умаров С, Мижоз сустлиги, Т., 1991.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.