Impulsiv mayllar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153–154-b. — ziyouz.com
Impulsiv mayllar – eshuşni va şaxsning hamma xattiharakatlarini öziga böysundiradigan, yengib bölmaydigan va heç bir asossiz, maqsadsiz intilişlar; vaqt-vaqti b-n tösatdan paydo böladi. I.m. röy berganda kişi har qanday soğlom fikrlar (mulohazalar), tasavvurlar va xohişlarni yengib ulardan ustunlik qiladi. Bu holatda sodir etilgan xattiharakatlarni u keyinçalik eslay olmaydi yoki ayqaş-uyqaş holda eslaşi mumkin. I.m.ning bir neça turi farqlanadi.
Dipsomaniya, mayzadalik — spirtli içimliklarga ruju qiliş; ularni betöxtov içaveriş. Bunday holat tösatdan boşlanib, bir neça kun va hatto bir neça hafta davom etadi. Bemor birdan içkilik içişni töxtatib qöyadi, ba'zan undan jirkanadi ham. U içkilikka mukkasidan ketganda ularda dromomaniya va seksual qözğalişlar (ekssesslar) kuzatilişi mumkin. Dipsomaniya surunkali alkogolizmga mubtalo bölgan kişilargagina xos bölmay, balki köpgina boşqa kasalliklar, mas, epilepsiyaning affektiv paroksizm körinişidagi holatlarda, psixopatiyalarning ayrim turlarida va şizofreniyada ham uçraydi. Şu sababli dipsomaniyani simptomatik alkogolizmning alohida turi deb hisoblaş mumkin.
Dromomaniya (daydilik) — bemorning vaqt-vaqti b-n özi yaşab turgan joyni taşlab, boşi oqqan tomonga, heç bir maqsadsiz daydib ketişi, tentirab yurişi. U öqişga, işga bormay qöyadi. Bu holat bir neça kun yoki haftalab davom etadi.
Kliptomaniya — kişining gohida öğrilik qilişga intilişi. Öğrilangan narsalar bemorga mutlaqo keraksiz bölişi, hatto uni keyin taşlab yuborişi yoki egasiga qaytarib berişi ham mumkin; ayrim ruxiy kasalliklar (şizofreniya), qarilikdagi esi pastlik va b.ning bir körinişi sifatida kuzatiladi.
Promaniya — heç bir maqsadsiz tösatdan öt qöyiş mayli. Bunday kişilar öz uyi yoki boşqa birovning mulkiga hasad b-n qarab, öt qöyadi, keyinçalik bu qilgan işidan puşaymon bölib yuradi.
Bemorda I.m.ning qaysi turi mavjudligidan qat'i nazar, unga sabab bölgan asosiy kasallikni mutaxassis vraç davolaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМПУЛЬСИВ МАЙЛЛАР – эсҳушни ва шахснинг ҳамма хаттиҳаракатларини ўзига бўйсундирадиган, енгиб бўлмайдиган ва ҳеч бир асоссиз, мақсадсиз интилишлар; вақт-вақти б-н тўсатдан пайдо бўлади. И.м. рўй берганда киши ҳар қандай соғлом фикрлар (мулоҳазалар), тасаввурлар ва хоҳишларни енгиб улардан устунлик қилади. Бу ҳолатда содир этилган хаттиҳаракатларни у кейинчалик эслай олмайди ёки айқаш-уйқаш ҳолда эслаши мумкин. И.м.нинг бир неча тури фарқланади.
Дипсомания, майзадалик — спиртли ичимликларга ружу қилиш; уларни бетўхтов ичавериш. Бундай ҳолат тўсатдан бошланиб, бир неча кун ва ҳатто бир неча ҳафта давом этади. Бемор бирдан ичкилик ичишни тўхтатиб қўяди, баъзан ундан жирканади ҳам. У ичкиликка муккасидан кетганда уларда дромомания ва сексуал қўзғалишлар (эксцесслар) кузатилиши мумкин. Дипсомания сурункали алкоголизмга мубтало бўлган кишиларгагина хос бўлмай, балки кўпгина бошқа касалликлар, мас, эпилепсиянинг аффектив пароксизм кўринишидаги ҳолатларда, психопатияларнинг айрим турларида ва шизофренияда ҳам учрайди. Шу сабабли дипсоманияни симптоматик алкоголизмнинг алоҳида тури деб ҳисоблаш мумкин.
Дромомания (дайдилик) — беморнинг вақт-вақти б-н ўзи яшаб турган жойни ташлаб, боши оққан томонга, ҳеч бир мақсадсиз дайдиб кетиши, тентираб юриши. У ўқишга, ишга бормай қўяди. Бу ҳолат бир неча кун ёки ҳафталаб давом этади.
Клиптомания — кишининг гоҳида ўғрилик қилишга интилиши. Ўғриланган нарсалар беморга мутлақо кераксиз бўлиши, ҳатто уни кейин ташлаб юбориши ёки эгасига қайтариб бериши ҳам мумкин; айрим рухий касалликлар (шизофрения), қариликдаги эси пастлик ва б.нинг бир кўриниши сифатида кузатилади.
Промания — ҳеч бир мақсадсиз тўсатдан ўт қўйиш майли. Бундай кишилар ўз уйи ёки бошқа бировнинг мулкига ҳасад б-н қараб, ўт қўяди, кейинчалик бу қилган ишидан пушаймон бўлиб юради.
Беморда И.м.нинг қайси тури мавжудлигидан қатъи назар, унга сабаб бўлган асосий касалликни мутахассис врач даволайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.