Imtihon
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155–156-b. — ziyouz.com
Imtihon — öquvçi va talabalar bilimini tekşiriş usullaridan biri. I.lar davlat imtihoni, kiriş, sinfdan sinfga (kuredan kurega) köçiriş, tanlov I. va b. turlarga bölinadi. Dastlab Xitoyda Xan sulolasi xukmronligi davri (mil. av. 206 — mil. 220 y.) da paydo bölgan. I. öqimişli kişilar orasidan amaldor buladiganlarni ajratib oliş zaruriyatidan kelib çiqqan. Amal talabgorlari Konfutsiy ki-toblari buyiça bilimdonliklarini kursatuvçi davlat I.ni topşiriş va ilmiy daraja olişlari zarur bölgan. Örta asrdan Yevropa un-tlarida bakalavr yoki magistrlik darajasini oliş da'vogarlarining bilimini sinaş uçun kiritilgan. 19-a. boşlariga kelib, Yevropaning barça mamlakatlariga yoyildi.
Özbekistondagi umumiy ta'lim maktablarida sinfdan sinfga kuçiriş va bitiriş I.lari topşiriladi. Kuçiriş I.lari ta'lim muassasalari tomonidan işlab çikilgan va tegişli taşkilotlar tasdiklagan Nizomga muvofiq uqişning muayyan bosqiçida olinadi. Bitiriş I.lari esa, ta'lim tizimining biror buğinida öqiyotgan öquvçi tomonidan öquv yurtini tugatiş paytida topşiriladi. Bitiriş I.larini I. komissiyalari qabul qiladilar. I.larning kaysi fanlardan topşirilişi, qaçon, qay tarzda ötkazilişi muayyan huquqiy hujjatlar orqali belgilanadi. I.da yozma iş mavzulari va oğzaki I. savollari ta'lim tizimi faoliyatini taşkil etuvçi va yönaltiruvçi taşkilotlar tomonidan işlab çiqiladi. Maktablarda I.ga köyilgan yillik va I. baholaridan pedagogik jamoa yakuniy baho çiqaradi. Bu baho örta maktabni tugatganlik töğrisidagi guvohnomaga köyiladi.
Oliy, örta maxsus va kasbhunar öquv yurtlariga öqişga kiriş uçun tanlov asosida kiriş I.lari ötkaziladi. ÖzRda 1992 y.dan kiriş I.larini oliş test yöli b-n amalga oşirilmoqda. Oliy maktab talabalari hamda akademik litsey va kollejlarning öquvçilari har bir semestr yoki kurs oxirida I. topşiradilar. Ularni bitiruvçilar esa davlat imtihoni topşiradilar. Oliy öquv yurtlarining bakalavriat bosqiçida davlat I.lari b-n birga bitiruv işi ham himoya qilinadi. Ijodiy yondaşuv va alohida tayyorgarlik talab etiladigan oliy maktablarda kuşimça I. joriy etiladi. Milliy ta'lim tizimining barça böğinlarida reyting joriy etilişi munosabati b-n oliy ukuv yurtlaridagi kuredan kurega köçiriş imtihonlarida jiddiy özgariş sodir buldi. Reyting usuli talabalarni yil davomida uzluksiz şuğullanişga va bilim asoslarini puxtaroq egallaşga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМТИҲОН — ўқувчи ва талабалар билимини текшириш усулларидан бири. И.лар давлат имтиҳони, кириш, синфдан синфга (куредан курега) кўчириш, танлов И. ва б. турларга бўлинади. Дастлаб Хитойда Хань сулоласи хукмронлиги даври (мил. ав. 206 — мил. 220 й.) да пайдо бўлган. И. ўқимишли кишилар орасидан амалдор буладиганларни ажратиб олиш заруриятидан келиб чиққан. Амал талабгорлари Конфуций ки-тоблари буйича билимдонликларини курсатувчи давлат И.ни топшириш ва илмий даража олишлари зарур бўлган. Ўрта асрдан Европа ун-тларида бакалавр ёки магистрлик даражасини олиш даъвогарларининг билимини синаш учун киритилган. 19-а. бошларига келиб, Европанинг барча мамлакатларига ёйилди.
Ўзбекистондаги умумий таълим мактабларида синфдан синфга кучириш ва битириш И.лари топширилади. Кучириш И.лари таълим муассасалари томонидан ишлаб чикилган ва тегишли ташкилотлар тасдиклаган Низомга мувофиқ уқишнинг муайян босқичида олинади. Битириш И.лари эса, таълим тизимининг бирор буғинида ўқиётган ўқувчи томонидан ўқув юртини тугатиш пайтида топширилади. Битириш И.ларини И. комиссиялари қабул қиладилар. И.ларнинг кайси фанлардан топширилиши, қачон, қай тарзда ўтказилиши муайян ҳуқуқий ҳужжатлар орқали белгиланади. И.да ёзма иш мавзулари ва оғзаки И. саволлари таълим тизими фаолиятини ташкил этувчи ва йўналтирувчи ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилади. Мактабларда И.га кўйилган йиллик ва И. баҳоларидан педагогик жамоа якуний баҳо чиқаради. Бу баҳо ўрта мактабни тугатганлик тўғрисидаги гувоҳномага кўйилади.
Олий, ўрта махсус ва касбҳунар ўқув юртларига ўқишга кириш учун танлов асосида кириш И.лари ўтказилади. ЎзРда 1992 й.дан кириш И.ларини олиш тест йўли б-н амалга оширилмоқда. Олий мактаб талабалари ҳамда академик лицей ва коллежларнинг ўқувчилари ҳар бир семестр ёки курс охирида И. топширадилар. Уларни битирувчилар эса давлат имтиҳони топширадилар. Олий ўқув юртларининг бакалавриат босқичида давлат И.лари б-н бирга битирув иши ҳам ҳимоя қилинади. Ижодий ёндашув ва алоҳида тайёргарлик талаб этиладиган олий мактабларда кушимча И. жорий этилади. Миллий таълим тизимининг барча бўғинларида рейтинг жорий этилиши муносабати б-н олий укув юртларидаги куредан курега кўчириш имтиҳонларида жиддий ўзгариш содир булди. Рейтинг усули талабаларни йил давомида узлуксиз шуғулланишга ва билим асосларини пухтароқ эгаллашга олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.