Indigo
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174-b. — ziyouz.com
Indigo (isp. indigo, lot. indicum, yun. indicos — hindça, qindniki), [(bis- (Z-okso-2 indolinilidei), 2,2- bisindolindigo] — kök-qizğiş rangli kristall, 390—392° da parçalaniş b-n eriydi, nitrobenzol, anilin, xloroform, muz holdagi sir-ka kislota, konsentrlangan sulfat kislotada eriydi; suvda, işqorlar eritmalarida, etil spirti va dietil-efirda erimaydi.
I. qadimiy, katta amaliy ahamiyat kasb etgan tibbiy böyoqlardan hisoblanadi. Uni Indegorera va indigo tutuvçi ösimliklardan olişgan. 19-a. da arzon va toza sintetik I. hosil qilin-di hamda uni sanoat miqyosida olina boşlandi. I. oson qaytariladi, sul-folaş, galogenlaş va şu kabi elektrofil örin almaşiniş reaksiyalariga kirişadi. Uning rangi nur ta'siriga çidamli, nam holatda işlaşga, işqalanganda ezilmaydigan va xlor ta'siriga kam beriladigan xususiyatlari b-n ajralib turadi. I., asosan, sellyuloza tolalaridan qilingan ma-teriallarni böyaşda, şuningdek, turli maqsadlarda işlatiladigan pigmentlar i.ç. da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНДИГО (исп. indigo, лот. indicum, юн. indicos — ҳиндча, қиндники), [(бис- (З-оксо-2 индолинилидеи), 2,2- бисиндолиндиго] — кўк-қизғиш рангли кристалл, 390—392° да парчаланиш б-н эрийди, нитробензол, анилин, хлороформ, муз ҳолдаги сир-ка кислота, концентрланган сульфат кислотада эрийди; сувда, ишқорлар эритмаларида, этил спирти ва диэтил-эфирда эримайди.
И. қадимий, катта амалий аҳамият касб этган тиббий бўёқлардан ҳисобланади. Уни Indegorera ва индиго тутувчи ўсимликлардан олишган. 19-а. да арзон ва тоза синтетик И. ҳосил қилин-ди ҳамда уни саноат миқёсида олина бошланди. И. осон қайтарилади, суль-фолаш, галогенлаш ва шу каби электрофил ўрин алмашиниш реакцияларига киришади. Унинг ранги нур таъсирига чидамли, нам ҳолатда ишлашга, ишқаланганда эзилмайдиган ва хлор таъсирига кам бериладиган хусусиятлари б-н ажралиб туради. И., асосан, целлюлоза толаларидан қилинган ма-териалларни бўяшда, шунингдек, турли мақсадларда ишлатиладиган пигментлар и.ч. да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.