Indikatorlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176-b. — ziyouz.com
Indikatorlar (kimyoda) -tekşiriladigan eritmadagi biror komponent konsentratsiyasining özgarişi b-n rangi, lyuminessentsiyasini özgartiradigan yoki çökma hosil qiladigan moddalar. I., asosan, kimyoviy reaksiya tugaganini yoki eritmadagi vodorod ionlari konsentratsiya-sini titrimetrik tahlilda ekvivalent nuqtasini (titrlaşning oxirgi nuqtasini) aniqlaş uçun qöllaniladi. I. iştirokida reaksiya pirovardida tekşirilayotgan eritma rangi özgaradi; eritma tiniq bölgan bölsa, rangsiz yoki rangli çökma hosil böladi yoki aksinça, loyqa yöqoladi.
Kislota-asos indikatorlari — muqitda vodorod ionlari konsentratsiyasi (rN) turliça bölganda rangini özgartiradigan moddalar. Neytrallaş reaksiyasi uçun işlatiladi; mas, neytral muhitda rangsiz bölgan fenolftalein işqoriy muhitda qizaradi. Rangli çökmalar ho-sil qiladigan maxsus I. (adsorb-sion I.) köpinça çöktiriş reaksiyalari uçun tekşiriladigan erit-malar b-n rangli eruvçan birikmalar qosil qiladigan I. (kompleksa-nometrik I.) kompleks hosil qiliş reaksiyalari uçun işlatiladi. Oksidlanşiqaytarilşi reaksiyalari uçun ba'zan maxsus I. zarur; mas, yod b-n titrlaşda kraxmal I. sifatida qöşiladi, u yod ta'sirida kök tusga kiradi. Aksari oksidimetrik titrlaş reaksiyalari uçun umumiy oksidlovçiqaytaruvçi I. (oksidlaniş yoki kaytarilişi b-n rangini özgartiradigan organik moddalar) qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНДИКАТОРЛАР (кимёда) -текшириладиган эритмадаги бирор компонент концентрациясининг ўзгариши б-н ранги, люминесцентциясини ўзгартирадиган ёки чўкма ҳосил қиладиган моддалар. И., асосан, кимёвий реакция тугаганини ёки эритмадаги водород ионлари концентрация-сини титриметрик таҳлилда эквивалент нуқтасини (титрлашнинг охирги нуқтасини) аниқлаш учун қўлланилади. И. иштирокида реакция пировардида текширилаётган эритма ранги ўзгаради; эритма тиниқ бўлган бўлса, рангсиз ёки рангли чўкма ҳосил бўлади ёки аксинча, лойқа йўқолади.
Кислота-асос индикаторлари — муқитда водород ионлари концентрацияси (рН) турлича бўлганда рангини ўзгартирадиган моддалар. Нейтраллаш реакцияси учун ишлатилади; мас, нейтрал муҳитда рангсиз бўлган фенолфталеин ишқорий муҳитда қизаради. Рангли чўкмалар ҳо-сил қиладиган махсус И. (адсорб-цион И.) кўпинча чўктириш реакциялари учун текшириладиган эрит-малар б-н рангли эрувчан бирикмалар қосил қиладиган И. (комплекса-нометрик И.) комплекс ҳосил қилиш реакциялари учун ишлатилади. Оксидланшиқайтарилши реакциялари учун баъзан махсус И. зарур; мас, йод б-н титрлашда крахмал И. сифатида қўшилади, у йод таъсирида кўк тусга киради. Аксари оксидиметрик титрлаш реакциялари учун умумий оксидловчиқайтарувчи И. (оксидланиш ёки кайтарилиши б-н рангини ўзгартирадиган органик моддалар) қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.