Indira Gandi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 82–83-b. — ziyouz.com
Gandi Indira (töliq ismi Indira Priyadarşni Neru) (1917.19.11, Ollohobod — 1984.31.10, Dexli) — Hindistonning siyosat va davlat arbobi. J. Nerunint qizi. Şveysariya, Angliya va Hindiston oliy öquv yurtlarida ta'lim olgan. 1938 y.dan Hindiston Milliy kongressi (HMK) partiyasi a'zosi. Ingliz mustamlakaçilik istibdodiga qarşi kuraşda faol qatnaşgan. 1947 y.da Hindiston mustaqillikka erişgaç, xotin-qizlar harakatida iştirok etgan. G. 1959—60 y.larda HMK raisi, L. B. Ulacmpu hukumatida axborot va radioeşittiriş vaziri (1964—66), boş vazir (1966—77). 1977 y. ning mart oyida bölib ötgan parlament saylovlarida HMK mağlubiyatga uçradi va hokimiyatni qöldan boy berdi. 1977 y.dek.da yuz bergan içki ziddiyatlar natijasida HMK ikkiga bölinib ketdi va G. 1978 y.ning yanv.da öz tarafdorlarining HMK (I) yangi partiyasini tuzdi va uning raisi etib saylandi. 1980 y. muddatidan ilgari bölib ötgan saylovlarda HMK(I) ğalaba qildi va G. yana boş vazir lavozimini egalladi. G. terrorçilar tomonidan otib öldirilgan. GANDI Moxandas Karamçand (1869, Gujarot viloyati — 1948.30.1, Dehli) — Hindiston milliy ozodlik harakati rahbarlaridan biri, taniqli mutafakkir. Hind xalqi uni «Mahatma» («Buyuk qalb») deb ataydi. Uning nomi b-n boğliq bölgan gandizm ta'limoti Hindistondagi asosiy hukmron partiya — Hindiston Milliy kongressining rasmiy mafkurasi hisoblanadi. 1887 — 91 y.larda Angliyada hukuqşunoslik böyiça ma'lumot oladi. 1891 y.dan advokatlik vazifasida, 1893—1914 y.larda Jan. Afrikadagi (Angliya mustamlakasi) gujarot savdo firmasida huquqşunosmaslahatçi. Nataldagi olmos, kömir, oltin konlarida, şakarqamiş plantatsiyalarida yollanib işlayotgan hind dehqonlarining insoniy huquqlarini himoya qilib 22 yil kuraş olib bordi. G. «satyagraxa» («kuç işlatmasdan kuraşiş») taktikasini işlab çiqsi. U 1915 y.dan Milliy kongress işlarida faol katnaşa boşladi. G. ingliz mustamlakaçilariga qarşi tinç namoyişlar ötkaziş, çet el tovarlarini boykot qiliş, rasmiy mansab va unvonlardan voz keçiş, soliq tölaşdan boş tortiş kabi kuraş usullari orqali mehnatkaş ommani kuraşga jalb etdi. G. bir neça marta qamalgan (1922—24, 1930—31,1942—44). G. hindular b-n musulmonlarning özaro döstligini mustahkamlaşga intildi. Kastaçilikka qarşi kuraşdi. G.ninghinduizmtya e'tiqodi çuqur bölgan; boşqa dinlarga hurmat b-n qaragan. G. butun faoliyatida din b-n siyosatni bir-biriga boğlaşga harakat qilgan. G.ning barça dinlar hamkorligi va döstligi haqidagi ğoyalari Hindistondagi reaksion unsurlarning ğazabini keltirgan. Hindularning reakiion şovinistik taşkiloti a'zosi tomonidan otib öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАНДИ Индира (тўлиқ исми Индира Приядаршни Неру) (1917.19.11, Оллоҳобод — 1984.31.10, Дехли) — Ҳиндистоннинг сиёсат ва давлат арбоби. Ж. Нерунинт қизи. Швейцария, Англия ва Ҳиндистон олий ўқув юртларида таълим олган. 1938 й.дан Ҳиндистон Миллий конгресси (ҲМК) партияси аъзоси. Инглиз мустамлакачилик истибдодига қарши курашда фаол қатнашган. 1947 й.да Ҳиндистон мустақилликка эришгач, хотин-қизлар ҳаракатида иштирок этган. Г. 1959—60 й.ларда ҲМК раиси, Л. Б. Ulacmpu ҳукуматида ахборот ва радиоэшиттириш вазири (1964—66), бош вазир (1966—77). 1977 й. нинг март ойида бўлиб ўтган парламент сайловларида ҲМК мағлубиятга учради ва ҳокимиятни қўлдан бой берди. 1977 й.дек.да юз берган ички зиддиятлар натижасида ҲМК иккига бўлиниб кетди ва Г. 1978 й.нинг янв.да ўз тарафдорларининг ҲМК (И) янги партиясини тузди ва унинг раиси этиб сайланди. 1980 й. муддатидан илгари бўлиб ўтган сайловларда ҲМК(И) ғалаба қилди ва Г. яна бош вазир лавозимини эгаллади. Г. террорчилар томонидан отиб ўлдирилган. ГАНДИ Мохандас Карамчанд (1869, Гужарот вилояти — 1948.30.1, Деҳли) — Ҳиндистон миллий озодлик ҳаракати раҳбарларидан бири, таниқли мутафаккир. Ҳинд халқи уни «Маҳатма» («Буюк қалб») деб атайди. Унинг номи б-н боғлиқ бўлган гандизм таълимоти Ҳиндистондаги асосий ҳукмрон партия — Ҳиндистон Миллий конгрессининг расмий мафкураси ҳисобланади. 1887 — 91 й.ларда Англияда ҳукуқшунослик бўйича маълумот олади. 1891 й.дан адвокатлик вазифасида, 1893—1914 й.ларда Жан. Африкадаги (Англия мустамлакаси) гужарот савдо фирмасида ҳуқуқшуносмаслаҳатчи. Наталдаги олмос, кўмир, олтин конларида, шакарқамиш плантацияларида ёлланиб ишлаётган ҳинд деҳқонларининг инсоний ҳуқуқларини ҳимоя қилиб 22 йил кураш олиб борди. Г. «сатьяграха» («куч ишлатмасдан курашиш») тактикасини ишлаб чиқци. У 1915 й.дан Миллий конгресс ишларида фаол катнаша бошлади. Г. инглиз мустамлакачиларига қарши тинч намойишлар ўтказиш, чет эл товарларини бойкот қилиш, расмий мансаб ва унвонлардан воз кечиш, солиқ тўлашдан бош тортиш каби кураш усуллари орқали меҳнаткаш оммани курашга жалб этди. Г. бир неча марта қамалган (1922—24, 1930—31,1942—44). Г. ҳиндулар б-н мусулмонларнинг ўзаро дўстлигини мустаҳкамлашга интилди. Кастачиликка қарши курашди. Г.нингҳиндуизмтя эътиқоди чуқур бўлган; бошқа динларга ҳурмат б-н қараган. Г. бутун фаолиятида дин б-н сиёсатни бир-бирига боғлашга ҳаракат қилган. Г.нинг барча динлар ҳамкорлиги ва дўстлиги ҳақидаги ғоялари Ҳиндистондаги реакцион унсурларнинг ғазабини келтирган. Ҳиндуларнинг реакиион шовинистик ташкилоти аъзоси томонидан отиб ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.