Indov
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176–177-b. — ziyouz.com
Indov INDOV, eruka (Yeşsa sativa Lat.) — butguldoşlar (Crucifearae) oilasiga mansub bir yillik ösimlik, moyli ekin. Yevropaning janubi, Kavkaz, Ğarbiy Sibir, Şim. va Şarqiy Afrikada 5—6 turi uçraydi. Kiçik Osiyo, Efiopiya, Hindiston, Örta Osiyoda moyli ekin sifatida ekma I. (Ye. sativa) ekiladi. Ildizi öq ildiz, serşox. Poyasi şoxlanib tik ösadi. Böyi 20— 80 sm. Bargi çözinçoq, çetlari tişçali, pastki barglari bandli, yuqori-dagilari bandsiz. Gullari sariq yoki oq binafşa rang, yon şoxlarining uçlarida bir neçta töp bölib joylanadi. Mevasi tört qirrali, köp uruğli, uz. 20—25 mm, li qözoqça, uçida uzun burunçasi bor. Uruği mayda, yaşil, kulrang, uz. 2—3 mm, eni 1,2- 1,5 mm. 1000 dona uruğ vazni 2,5—3,5 g. Erta bahorda ekiladi. Apr. oxiri — mayda gullaydi, mevasi iyul—avg. da yetiladi. Uruği tarkibida 26—35% çala quriydigan moy, glyukoerutsin glikozidi, bargida flavoin glikozidi va b. bor. Yoği oziq-ovqatda va texnikada qöllaniladi. Il gari Özbekistonda lalmi yerlarda moy oliş uçun köp ekilgan. Ayni paytda Örta Osiyo va Sibirda begona ut hisoblanadi. Ba'zi ekinlar, xususan, ziğirzorlarda usib, zarar keltiradi. Tabobatda uruği iştaha oçiş va yaralarni (moyi qötirni) davolaş uçun qöllaniladi. I. moyi qoramtir, ötkir hidli, taxir, suyuq bulib, so-vun işlab çiqarişda, töqimaçilikda hamda lokbuyoq sanoatida işlatiladi.
Halima Otaboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНДОВ, эрука (Ешса sativa Lat.) — бутгулдошлар (Crucifearae) оиласига мансуб бир йиллик ўсимлик, мойли экин. Европанинг жануби, Кавказ, Ғарбий Сибирь, Шим. ва Шарқий Африкада 5—6 тури учрайди. Кичик Осиё, Эфиопия, Ҳиндистон, Ўрта Осиёда мойли экин сифатида экма И. (Е. sativa) экилади. Илдизи ўқ илдиз, сершох. Пояси шохланиб тик ўсади. Бўйи 20— 80 см. Барги чўзинчоқ, четлари тишчали, пастки барглари бандли, юқори-дагилари бандсиз. Гуллари сариқ ёки оқ бинафша ранг, ён шохларининг учларида бир нечта тўп бўлиб жойланади. Меваси тўрт қиррали, кўп уруғли, уз. 20—25 мм, ли қўзоқча, учида узун бурунчаси бор. Уруғи майда, яшил, кулранг, уз. 2—3 мм, эни 1,2- 1,5 мм. 1000 дона уруғ вазни 2,5—3,5 г. Эрта баҳорда экилади. Апр. охири — майда гуллайди, меваси июль—авг. да етилади. Уруғи таркибида 26—35% чала қурийдиган мой, глюкоэруцин гликозиди, баргида флавоин гликозиди ва б. бор. Ёғи озиқ-овқатда ва техникада қўлланилади. Ил гари Ўзбекистонда лалми ерларда мой олиш учун кўп экилган. Айни пайтда Ўрта Осиё ва Сибирда бегона ут ҳисобланади. Баъзи экинлар, хусусан, зиғирзорларда усиб, зарар келтиради. Табобатда уруғи иштаҳа очиш ва яраларни (мойи қўтирни) даволаш учун қўлланилади. И. мойи қорамтир, ўткир ҳидли, тахир, суюқ булиб, со-вун ишлаб чиқаришда, тўқимачиликда ҳамда локбуёқ саноатида ишлатилади.
Ҳалима Отабоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.