Indutsirlangan fermentlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 191-b. — ziyouz.com
Indutsirlangan fermentlar INDUTSIRLANGAN FERMENTLAR, adaptiv fermentlar — sintezlaniş tezligi tirik organizmlarning yaşaş şaroitiga qarab özgarib turadigan fermentlar. I. f. ning sintezlanişi induktorlar (faollaştiruvçilar) ta'sirida genetik darajada boşqariladi. Bu jarayon induktorlar yor-damida amalga oşiriladi. Induktorlar sifatida substratlar, metabolitlar, şuningdek, gormonlar iştirok etişi mumkin. Odatda, I. f. organizmda juda kam miqsorda uçraydi. Birok, muhitga substrakt yoki boşqa induktor qöşilsa, fermentlar konsentratsiyasi qisqa vaqt içida ming marta, hatto undan köproq oşişi mumkin. Bunday xususiyat organizmlarning yangi şaroitga tez moslaşişiga imkon beradi. Induksiya mexanizmi I. f. sinte-zini nazorat qiladigan genlar ta'sirining derepressiyalanişidan iborat. I. f. ga misol kilib, ayrim mikroorganizmlarni sintezlaydigan r»-galaktozidaza (laktozani monosaxaridlargaça gidrolitik parçalanişini katalizlaydi) fermentini körsatiş mumkin. Bu ferment oziqli muhitda uglerod manbai faqat laktoza yoki uning analoglari bölgandagina sintezlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНДУЦИРЛАНГАН ФЕРМЕНТЛАР, адаптив ферментлар — синтезланиш тезлиги тирик организмларнинг яшаш шароитига қараб ўзгариб турадиган ферментлар. И. ф. нинг синтезланиши индукторлар (фаоллаштирувчилар) таъсирида генетик даражада бошқарилади. Бу жараён индукторлар ёр-дамида амалга оширилади. Индукторлар сифатида субстратлар, метаболитлар, шунингдек, гормонлар иштирок этиши мумкин. Одатда, И. ф. организмда жуда кам миқцорда учрайди. Бирок, муҳитга субстракт ёки бошқа индуктор қўшилса, ферментлар концентрацияси қисқа вақт ичида минг марта, ҳатто ундан кўпроқ ошиши мумкин. Бундай хусусият организмларнинг янги шароитга тез мослашишига имкон беради. Индукция механизми И. ф. синте-зини назорат қиладиган генлар таъсирининг дерепрессияланишидан иборат. И. ф. га мисол килиб, айрим микроорганизмларни синтезлайдиган р»-галактозидаза (лактозани моносахаридларгача гидролитик парчаланишини катализлайди) ферментини кўрсатиш мумкин. Бу фермент озиқли муҳитда углерод манбаи фақат лактоза ёки унинг аналоглари бўлгандагина синтезланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.