Informatsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237-b. — ziyouz.com
Informatsiya (lot. informatio — tu-şuntiriş, bayon qiliş) — 1) odamlar bir-biriga oğzaki, yozma yoki boşqa usulda (mas, şartli signallar, texnika vositalari va b. yordamida) beradigan axborot, şuningdek, axborot beriş va oliş jarayoni; 2) fan va texnikadagi tuşunça. Bu tuşunça faqat odamlar orasidagi axborotni emas, balki odam b-n avtomat, avtomat b-n avtomat (kibernetikada) örtasidagi axborotni, hayvonlarda va ösimliklar örtasidagi signallar almaşinuvini ham öz içiga oladi. 20- a. örtalaridan töqimadan töqimaga, orga-nizmdan organizmga irsiy va b. alomatlar ötişi ham I. uzatiş deb karala boşladi. Genetik I., biologik kibernetika tuşunçalari şu tariqa vujudga keldi. I. ning miqdor ölçovi taklif qilindi, natijada informatsiya nazariyasi paydo böldi.
I. tuşunçasiga atrofliça yondaşiş va aniq miqsor ölçovi paydo bölişi I. ni örganişga katta qiziqiş uyğotdi. 50-y. lardan boşlab, turli hodisa va jarayonlarni tavsiflaşda I. tuşunçasidan foydalanişga harakat qilinmoqda. Jumladan, I. ning asosiy xos-salarini ifodalaydigan matematik apparatni işlab çiqiş, mavjud matematik vositalar asosida I. ning turli xossalarini örganiş, uning metodlaridan lingvistika, biol., psixologiya, sotsiologiya, ped. va b. sohalarda foydalaniş ustida tadkiqotlar olib borilmoqda.
Ijtimoiy-siyosiy I. — içki va xalqaro hayotdagi dolzarb yangiliklar, jamiyat hayotidagi ommaga taalluqli faktlar, hodisalar, siyosiy, iqti-sodiy, ilmiy, madaniy jarayonlar va b. haqida ommaviy kommunikatsiyalar vo-sitasida tarqatiladigan xabarlar maj-mui. Jurnalistikada operativ I. publitsistika janrlari — xronika, xabar, reportaj, hisobot, intervyu, obzor orqali tarqatiladi.
Demokratik jamiyatda I. ga rostgöylik, hayotiy faktlarni aniq bayon etiş, ijtimoiy hayotdagi voqea va jarayonlarni xolis taxlil etiş va şarhlaş talabi qöyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНФОРМАЦИЯ (лот. informatio — ту-шунтириш, баён қилиш) — 1) одамлар бир-бирига оғзаки, ёзма ёки бошқа усулда (мас, шартли сигналлар, техника воситалари ва б. ёрдамида) берадиган ахборот, шунингдек, ахборот бериш ва олиш жараёни; 2) фан ва техникадаги тушунча. Бу тушунча фақат одамлар орасидаги ахборотни эмас, балки одам б-н автомат, автомат б-н автомат (кибернетикада) ўртасидаги ахборотни, ҳайвонларда ва ўсимликлар ўртасидаги сигналлар алмашинувини ҳам ўз ичига олади. 20- а. ўрталаридан тўқимадан тўқимага, орга-низмдан организмга ирсий ва б. аломатлар ўтиши ҳам И. узатиш деб карала бошлади. Генетик И., биологик кибернетика тушунчалари шу тариқа вужудга келди. И. нинг миқдор ўлчови таклиф қилинди, натижада информация назарияси пайдо бўлди.
И. тушунчасига атрофлича ёндашиш ва аниқ миқцор ўлчови пайдо бўлиши И. ни ўрганишга катта қизиқиш уйғотди. 50-й. лардан бошлаб, турли ҳодиса ва жараёнларни тавсифлашда И. тушунчасидан фойдаланишга ҳаракат қилинмоқда. Жумладан, И. нинг асосий хос-саларини ифодалайдиган математик аппаратни ишлаб чиқиш, мавжуд математик воситалар асосида И. нинг турли хоссаларини ўрганиш, унинг методларидан лингвистика, биол., психология, социология, пед. ва б. соҳаларда фойдаланиш устида тадкиқотлар олиб борилмоқда.
Ижтимоий-сиёсий И. — ички ва халқаро ҳаётдаги долзарб янгиликлар, жамият ҳаётидаги оммага тааллуқли фактлар, ҳодисалар, сиёсий, иқти-содий, илмий, маданий жараёнлар ва б. ҳақида оммавий коммуникациялар во-ситасида тарқатиладиган хабарлар маж-муи. Журналистикада оператив И. публицистика жанрлари — хроника, хабар, репортаж, ҳисобот, интервью, обзор орқали тарқатилади.
Демократик жамиятда И. га ростгўйлик, ҳаётий фактларни аниқ баён этиш, ижтимоий ҳаётдаги воқеа ва жараёнларни холис тахлил этиш ва шарҳлаш талаби қўйилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.