Infraqizil astronomiya

Infraqizil astronomiya — tölqin uzunlikning 0,0008 dan to 1 mm gaça bölgan oraliğida Koinot jismlarini örganuvçi fan. Spektrning uşbu sohasida t-rasi taxm. 3 K — 2500 K oraliqqa töğri kelgan turli sovuq obyektlarning issiklik nurlanişi, xususan, «çaqaloq» protoyulduzlar, gazçang bulutlari, yulduzlararo fazo muhiti, sayyoralar va Quyoş sistema-sining mayda jismlari nurlanişi tadqiq qilinadi. Galaktikamizda in-fraqizil nurlaniş mexanizmi, asosan, çang moddasi b-n boğliq. Mac, Galaktikamiz yadro qismidan töxtovsiz ajralib çiqayotgan nur oqimi atrofdagi çang muhitda 1012 martagaça kamayişi sababli, u optik nurlar sohasida kuzatilmaydi va I. a. usullari yordamida örganiladi. Xuddi şuningdek, yulduzlarning tuğiliş soqalari tuzilişi ham I. a. ning eng asosiy obyektlaridan hisoblanadi. Infraqizil oraliqning juda kengligi tufayli oraliq qator qismlarga bölib yuborilgan va masalaning qöyilişiga qarab unga mos kelgan sezgir qabul qilgiç yaratildi. Xususan, yaqin infraqizil soha 0,0008 — 0,005 mm, örta qism 0,005 — 0,035 mm va h. k., eng uzoq soha esa ~ 1 mm tölqin uzunlik oraliklariga şartli ravişda bölinib, har biriga mos ravişda ilmiy kuzatuv asboblari yaratilgan. Bugungi kunda kosmik fazoga turli infraqizil rasadxonalar uçirilib, yaqin va uzoq kosmos çuqur örganilmoqda. Yer sirtida ham turli infra-qizil teleskoplar faol işlamoqda. Maye., Gavayi orollarining 4200 metr balandlikdagi Mauna-Kea nomli söngan vulqoni örnida törtta (AQŞ, Buyuk Britaniya, Fransiya, Kanada va Gavayi un-ti) infraqizil teleskoplari örnatilgan. Bu teleskoplar oynasining diametri juda katta (2,3— 3,8 metr oraliğida) bölib, noyob va qimmatli ilmiy loyihalar yaratişda qöl keladi.

Saloxitdin Nuriddinov.