Infraqizil fotografiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 241-b. — ziyouz.com
Infraqizil fotografiya -fotofafiya sohasi; infraqizil nurlanişdan foydalanib tasvir hosil qiliş usullari majmuidan iborat. Surat olişda tölqin uz. 760 dan 1500 nm gaça bölgan infraqizil elektromagnit nurlanişlardan foydalaniladi. I. f. bevosita yoki bilvosita usullarda amalga oşiriladi. Bevosita usulda infraqizil nurlarga sezgir fotoplastinka yoki plyonkalar (infrafo-tomateriallar) qöllanadi. Bilvosita usulda fotoapparatning obyektivi oldiga örnatiladigan maxsus elektron-optik tizimli moslama işlatiladi. U narsaning közga körinmaydigan tasvi-rini közga körinadigan tasvirga aylantirib, tasvir ravşanligini ham kuçaytirib beradi. Bunda közga körinadigan nurlanişlar (yoruğlik) ni seza oladigan oddiy fotoplyonkalar b-n qoronğida xam fotosuratlar oliş mumkin (rasmga q.).
I. f. ning oddiy fotografiyaga nisbatan köpgina afzalliklari bor. Mas, infraqizil nurlar bir jinsli bölmagan muxit (atmosfera tumani) dan ötga-nida közga körinadigan nurlanişga nisbatan kam soçiladi, intensivligi deyarli özgarmaydi, şuning uçun I. f. yordamida uzokdagi obyektlarning aniq tasvirlarini oliş mumkin. Közga körinadigan va infraqizil nurlanişlarning jism (muhit) lardan ötiş va qaytiş koeffitsiyentlari har xil. Şu sababli I. f. da oddiy yoruglikda közga körinmaydigan detallarni infraqizil nurlanişlar yordamida ajratiş mumkin. I. f. ning bunday xususiyatlaridan, mas, bota-nikada ösimliklar kasalliklarini (2-rasm). Qora köylak kiygan qöğirçoq fotografiyasi: a — közga körinadigan nurlanişda; b — infraqizil nurlanişda. Inf-raqizil fotografiyada kiyimning turli rangda bölişi uning turli materiallardan tayorlanganligini körsatadi (bu materiallarning infraqizil nurlanişni qaytariş qobiliyati turliçadir).
Ergaş Nazirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНФРАҚИЗИЛ ФОТОГРАФИЯ -фотофафия соҳаси; инфрақизил нурланишдан фойдаланиб тасвир ҳосил қилиш усуллари мажмуидан иборат. Сурат олишда тўлқин уз. 760 дан 1500 нм гача бўлган инфрақизил электромагнит нурланишлардан фойдаланилади. И. ф. бевосита ёки билвосита усулларда амалга оширилади. Бевосита усулда инфрақизил нурларга сезгир фотопластинка ёки плёнкалар (инфрафо-томатериаллар) қўлланади. Билвосита усулда фотоаппаратнинг объективи олдига ўрнатиладиган махсус электрон-оптик тизимли мослама ишлатилади. У нарсанинг кўзга кўринмайдиган тасви-рини кўзга кўринадиган тасвирга айлантириб, тасвир равшанлигини ҳам кучайтириб беради. Бунда кўзга кўринадиган нурланишлар (ёруғлик) ни сеза оладиган оддий фотоплёнкалар б-н қоронғида хам фотосуратлар олиш мумкин (расмга қ.).
И. ф. нинг оддий фотографияга нисбатан кўпгина афзалликлари бор. Мас, инфрақизил нурлар бир жинсли бўлмаган мухит (атмосфера тумани) дан ўтга-нида кўзга кўринадиган нурланишга нисбатан кам сочилади, интенсивлиги деярли ўзгармайди, шунинг учун И. ф. ёрдамида узокдаги объектларнинг аниқ тасвирларини олиш мумкин. Кўзга кўринадиган ва инфрақизил нурланишларнинг жисм (муҳит) лардан ўтиш ва қайтиш коэффициентлари ҳар хил. Шу сабабли И. ф. да оддий ёругликда кўзга кўринмайдиган деталларни инфрақизил нурланишлар ёрдамида ажратиш мумкин. И. ф. нинг бундай хусусиятларидан, мас, бота-никада ўсимликлар касалликларини (2-расм). Қора кўйлак кийган қўғирчоқ фотографияси: a — кўзга кўринадиган нурланишда; б — инфрақизил нурланишда. Инф-рақизил фотографияда кийимнинг турли рангда бўлиши унинг турли материаллардан таёрланганлигини кўрсатади (бу материалларнинг инфрақизил нурланишни қайтариш қобилияти турличадир).
Эргаш Назиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.