Ingiçka içak
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Ingiçka içak - odam va umurtqa li hayvonlar içagining bir qismi; me'da b-n yöğon içak oraliğida joylaşgan. I. i. hazm yölining eng uzun qismi; u me'daning oxirgi çiqiş qismidan boşlanib, yöğon içakning boşlanğiç qismigaça davom etadi; uz. 5—6 m. I. i. önikki barmoqiçak, oç içak va yonboş içakdan iborat. Ön ikki barmoq içak I. i.ning boşlanğiç qismi bölib, uz. 25—30 sm (taxm. 12 barmoq eniça), şakli taqaga öxşaş. Ön ikki barmoq içakdan oç içak boşlanib, I. i.ning 2/5 qismini taşkil etadi. Oç içak yonboş içakka ulanib ketadi: u I. i.ning 3/5 qismiga teng. I. i.devorlari seroz, seroz osti, muskul, şilliq parda osti va şillik, pardadan iborat. Şilliq parda I. i.ning eng içki qavati bölib, burmalar hosil qilib joylaşgan. Uning yuzasi juda köp vor-sinkalar b-n qoplangan; vorsinkalarda limfa va qon tomirlar hamda nervlar bor. I. i.ning bu kavatida 4 mln. ga yaqin sörğiçlar mavjud. Ovqat bötqasi me'dadan ön ikki barmoq içakka ötgaç, me'da osti bezi şirasi, jigardan ajralgan öt va içak şiralari b-n aralaşib şimilişga tayyor böladi va sörğiçlar orqali qonga söriladi. I. i.ning hamma qismida içak şirasi işlab çiqaradigan bezlar bölib, ular ovqat parçalanişida muhim rol öynaydi. I. i.ning ön ikki barmoqiçak qismi qorin devorining orqasida I— III bel umurtqalari qarşisida joylaşgan. Unga asosiy hazm bezlarining yöllari, jigar va öt pufagining öt yöllari, me'da osti bezining şira çiqariş yöli oçiladi. Oç va yonboş içak böşliğining markaziy qismini egallaydi va bir tilay qovuzloqlar hosil qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНГИЧКА ИЧАК - одам ва умуртқа ли ҳайвонлар ичагининг бир қисми; меъда б-н йўғон ичак оралиғида жойлашган. И. и. ҳазм йўлининг энг узун қисми; у меъданинг охирги чиқиш қисмидан бошланиб, йўғон ичакнинг бошланғич қисмигача давом этади; уз. 5—6 м. И. и. ўникки бармоқичак, оч ичак ва ёнбош ичакдан иборат. Ўн икки бармоқ ичак И. и.нинг бошланғич қисми бўлиб, уз. 25—30 см (тахм. 12 бармоқ энича), шакли тақага ўхшаш. Ўн икки бармоқ ичакдан оч ичак бошланиб, И. и.нинг 2/5 қисмини ташкил этади. Оч ичак ёнбош ичакка уланиб кетади: у И. и.нинг 3/5 қисмига тенг. И. и.деворлари сероз, сероз ости, мускул, шиллиқ парда ости ва шиллик, пардадан иборат. Шиллиқ парда И. и.нинг энг ички қавати бўлиб, бурмалар ҳосил қилиб жойлашган. Унинг юзаси жуда кўп вор-синкалар б-н қопланган; ворсинкаларда лимфа ва қон томирлар ҳамда нервлар бор. И. и.нинг бу каватида 4 млн. га яқин сўрғичлар мавжуд. Овқат бўтқаси меъдадан ўн икки бармоқ ичакка ўтгач, меъда ости бези шираси, жигардан ажралган ўт ва ичак ширалари б-н аралашиб шимилишга тайёр бўлади ва сўрғичлар орқали қонга сўрилади. И. и.нинг ҳамма қисмида ичак шираси ишлаб чиқарадиган безлар бўлиб, улар овқат парчаланишида муҳим роль ўйнайди. И. и.нинг ўн икки бармоқичак қисми қорин деворининг орқасида I— III бел умуртқалари қаршисида жойлашган. Унга асосий ҳазм безларининг йўллари, жигар ва ўт пуфагининг ўт йўллари, меъда ости безининг шира чиқариш йўли очилади. Оч ва ёнбош ичак бўшлиғининг марказий қисмини эгаллайди ва бир тилай қовузлоқлар ҳосил қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.