In'ikos

In'ikos (falsafada) —obyektlarning özaro ta'siri natijasida modda, energiya va axborot almaşişi jarayoni. I. ning eng sodda şakli mexanik özaro ta'sirdir. Mas, tuproqda yotgan toş tuproqda öz izini qoddiradi. Jonli organizmlarda I. ning mu-rakkabroq turi — ta'sirlaniş hodisasi sodir böladi. Mac, yomğir çuvalçangiga issiq jismni tekkiz-sangiz, issiqlik haqidagi informatsiya (axborot) çuvalçangga ta'sir qiladi va buning oqibatida çuvalçang tanasini issiqlikdan olib qoçadi. Bu oddiy himoyalaniş refleksidir. Murakkab jonli organizmlarda psixik I. röy beradi. Bu I. ning oliy şaklidir. Odamlar orasida esa sözlar orqali fikr almaşiş hodisasiga asoslangan ijtimoiy I. mavjud. Ijtimoiy guruhlarning özaro ta'siri oqibatida ijtimoiy I. ning murakkab şakllari namoyon böladi.

I. murakkab fizik, kimyoviy, biologik, psixik va ijtimoiy jarayon bölib, bu jarayonda iştirok etuvçilar örtasida modda, energiya va axborot almaşiniş hodisasi röy beradi.

Borliqning tuziliş holatiga mos ravişda I. ham turli xil böladi. Noorganik holatda mexanik, fizik va kimyoviy I. turlari uçrasa, organik holatda esa biologik I. ta'sirlaniş, murakkab reflektiv jarayonlar, in-stinktlar, irsiy özgarişlar köri-nişida namoyon böladi. Ijtimoiy holatda esa insonning ruhiy, ijodiy, intellektual faoliyati b-n boğliq bölgan jamoaviy xattiharakatlarida, ijtimoiy özgarişlarda, umumbaşariy miqyosidagi muammolarning vujudga kelişi şaklida röy beradi. Mas, hozirgi zamonda butun sayyoramiz mikyosida vujudga kelgan ekologik vaziyat ham jamiyat faoliyatining tabiatdagi I. idir.

Şarq falsafasidagi inson özining har bir noörin xattiharakatlari uçun qaysidir bir paytda javob berişi muqarrar ekanligi haqidagi hikmatli ran «har qanday ta'sir özining aks ta'siriga egadir» degan ma'noni beradi.

I. ning oniy, bir lahzali, davomiy, uzoq muddatli va zanjirli keçuvçi turlari bor.

Baxtiyor Törayev.