Injil
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193–194-b. — ziyouz.com
Injil INJIL, Yevangeliya (yun. euangelion — xuşxabar) — Iisus Xristos (Iso Masih) haqida hikoya qiluvçi xristianlik asarlarining umumiy nomi. Bibliyaning bir qismi. Yahudiylarning Qadimgi ahdçaan farq qiliş uçun I. Yangi ahd deb nomlangan. Qonunlaştirilgan (çerkov tomonidan «Yangi ahd» tarkibiga kiritilgan) va qonunlaştirilmagan (ibodat çoğida qöllanilmaydigan) asarlarga bölinadi. Yunon tilida yaratilgan. 2-a. lardan boşlab yuz yilliklar davomida tarkib topa borgan. 4-a. boşida yaxlit holga kelgan va çerkov tomonidan xristianlarning muqaddas kitobi, deb e'lon qilingan. Asosiy qismi apostollardan Matfey, Mark, Luka va Ioanning Iisus hayoti va ta'limoti yoritilgan I. lardan iborat. I. larda Iisus siy-mosida insonlar uzok, kutgan va ularga najot yölini körsatib bergan messiya (masiho) ning dunyoga kelişi, öz liniy qaraşlarini tarğib etişi, körsatgan mö'jizalari, odam zotining gunohlarini yuviş uçun çekkan uqubatlari, xiyonat tufayli ayblanib, çor-mix qilinişi va söng qayta tirilişi haqidagi rivoyat hamda xotiralar keltirilgan. Ayrim rivoyatlarda Iisus inson va masih sifatida talqin qilinsa, boşqalarida inson qiyofasidagi Xudo, tirilgandan söng esa ota-Xudo huzuriga qaytib borgan öğil-Xudo deb ta'kidlanadi. I. da uning tarji-mai holiga oid voqealar b-n yonma-yon payğambarona hikmatli sözlari, ib-ratomuz masallari kjsak badiiy us-lubda bayon etiladi. Şuningdek, 2 uluğ apostol — Petr va Pavelning yahudiylar va majusiylar orasida dinni yoyiş maqsadida amalga oşirgan işlari, körgan maşaqqatlari töğrisidagi hikoyalar, Qad. Rimdagi ayrim yirik şaharlarning fuqarolariga, diniy jamoalarning peşvolariga yöllangan maktublari va b. örin olgan. Falastin va ellinlar diyorida I. ning tarqala borişi, Rim imperatori Neron zamonida xristianlarning quvğunga uçraşi kabi tarixiy voqealar ham öz aksini topgan.
Qur'oni karimda I. ilohiy kitoblar sirasiga kiritiladi va Alloh Iso Masihga yöllagan kitob, deb ta'riflanadi. Qur'onga köra, I. da Muhammad (as) ning tuğilişi başorat qilingan, ammo xristianlar I. ning asl matnini buzişgan.
I. Ğarb ma'naviyati va madaniyati tarixida çuqur iz qoldirgan, jahonda eng köp tarqalgan va tarjima qilingan asarlar sirasiga kiradi. I. ning ilk bosma naşrlari kardinal Xime-nes (1514), Rotterdamlik Erazm (1516), aka-uka Elzevirlar (1546) tomonidan tayyorlanib, çop etilgan. Özbek tilidagi töliq naşri kirill yozuvida 1992 y. da sözboşi, luğat, jadval va rangli suratlar b-n birga Bibliyani tarjima qiliş in-ti (Stokgolm) tomonidan çiqarilgan (tarjimon — Ibrohim Abayev).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНЖИЛ, Евангелия (юн. euangelion — хушхабар) — Иисус Христос (Исо Масиҳ) ҳақида ҳикоя қилувчи христианлик асарларининг умумий номи. Библиянинг бир қисми. Яҳудийларнинг Қадимги аҳдчаан фарқ қилиш учун И. Янги аҳд деб номланган. Қонунлаштирилган (черков томонидан «Янги аҳд» таркибига киритилган) ва қонунлаштирилмаган (ибодат чоғида қўлланилмайдиган) асарларга бўлинади. Юнон тилида яратилган. 2-а. лардан бошлаб юз йилликлар давомида таркиб топа борган. 4-а. бошида яхлит ҳолга келган ва черков томонидан христианларнинг муқаддас китоби, деб эълон қилинган. Асосий қисми апостоллардан Матфей, Марк, Лука ва Иоаннинг Иисус ҳаёти ва таълимоти ёритилган И. лардан иборат. И. ларда Иисус сий-мосида инсонлар узок, кутган ва уларга нажот йўлини кўрсатиб берган мессия (масиҳо) нинг дунёга келиши, ўз линий қарашларини тарғиб этиши, кўрсатган мўъжизалари, одам зотининг гуноҳларини ювиш учун чеккан уқубатлари, хиёнат туфайли айбланиб, чор-мих қилиниши ва сўнг қайта тирилиши ҳақидаги ривоят ҳамда хотиралар келтирилган. Айрим ривоятларда Иисус инсон ва масиҳ сифатида талқин қилинса, бошқаларида инсон қиёфасидаги Худо, тирилгандан сўнг эса ота-Худо ҳузурига қайтиб борган ўғил-Худо деб таъкидланади. И. да унинг таржи-маи ҳолига оид воқеалар б-н ёнма-ён пайғамбарона ҳикматли сўзлари, иб-ратомуз масаллари кжсак бадиий ус-лубда баён этилади. Шунингдек, 2 улуғ апостол — Петр ва Павелнинг яҳудийлар ва мажусийлар орасида динни ёйиш мақсадида амалга оширган ишлари, кўрган машаққатлари тўғрисидаги ҳикоялар, Қад. Римдаги айрим йирик шаҳарларнинг фуқароларига, диний жамоаларнинг пешволарига йўлланган мактублари ва б. ўрин олган. Фаластин ва эллинлар диёрида И. нинг тарқала бориши, Рим императори Нерон замонида христианларнинг қувғунга учраши каби тарихий воқеалар ҳам ўз аксини топган.
Қуръони каримда И. илоҳий китоблар сирасига киритилади ва Аллоҳ Исо Масиҳга йўллаган китоб, деб таърифланади. Қуръонга кўра, И. да Муҳаммад (ас) нинг туғилиши башорат қилинган, аммо христианлар И. нинг асл матнини бузишган.
И. Ғарб маънавияти ва маданияти тарихида чуқур из қолдирган, жаҳонда энг кўп тарқалган ва таржима қилинган асарлар сирасига киради. И. нинг илк босма нашрлари кардинал Химе-нес (1514), Роттердамлик Эразм (1516), ака-ука Элзевирлар (1546) томонидан тайёрланиб, чоп этилган. Ўзбек тилидаги тўлиқ нашри кирилл ёзувида 1992 й. да сўзбоши, луғат, жадвал ва рангли суратлар б-н бирга Библияни таржима қилиш ин-ти (Стокгольм) томонидан чиқарилган (таржимон — Иброҳим Абаев).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.