Interferometr
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 223-b. — ziyouz.com
Interferometr (interferensiya va metr) — elektromagnit yoki akustik tölqinlar interferensiyasi hodisasiga asoslangan ölçaş asbobi. I.ning işi bitta nurning fazoda ikki (yoki köp) kogerent nurga parçalanib, turli yönalişda interferensiya köri-nişni hosil qilişidan iborat. Optik I. keng tarkalgan. Bunga Maykelson I. misol böladi (rasm), bunda yeruglikning parallel nurlari dastasi sirtiga kumuş yuritilgan plastinka Px da ikki (/ va 2) nurga bölinadi; bu nurlar közgu 3h va 32 lardan kaytib töplanib obyektiv O ning fokal tekisligida interferensiyalanadi. Nurlar dastalarining yölini baravarlaş uçun (mas, 1 nur plastina Ya, dan ikki marta ötadi) nur 2 yöliga plastina P2 örnatiladi. 3, (yoki 32) ni ozgina siljitilganda interferensiya polosalar qaraş maydonida sezilarli suriladi. Közgu 3, (yoki 32) örniga biror detal örnatib, interferension tasvir böyiça detal sirtining sifati töğrisida mulohaza yuritiş mumkin. Tölqin tabiatiga qarab, I. akustik va elektromagnit tölqinlar (optik va radioin-terferometrlar) uçun moslab yasaladi. Optik I. spektral çiziqlarning tölqin uzunligini, şaffof muhitlarning yoruğlik sindiriş körsatkiçini, yulduzlarning burçak ölçamlarini, masofalarning mutlaq va nisbiy qiymatini katta aniqlikda ölçaş uçun işlatiladi. I. sanoatda optik tizim va qismlarning sifatini tekşiriş hamda optik detallarning sir-tini kuzatiş uçun qöllaniladi. Me-tallurgiyada esa metall sirtlarining tekisligini tekşirişda, şaxtalardagi metan va karbonat angidrid konsentratsiyasini aniqlaşda ham I.dan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНТЕРФЕРОМЕТР (интерференция ва метр) — электромагнит ёки акустик тўлқинлар интерференцияси ҳодисасига асосланган ўлчаш асбоби. И.нинг иши битта нурнинг фазода икки (ёки кўп) когерент нурга парчаланиб, турли йўналишда интерференция кўри-нишни ҳосил қилишидан иборат. Оптик И. кенг таркалган. Бунга Майкелсон И. мисол бўлади (расм), бунда еругликнинг параллел нурлари дастаси сиртига кумуш юритилган пластинка Пх да икки (/ ва 2) нурга бўлинади; бу нурлар кўзгу 3ҳ ва 32 лардан кайтиб тўпланиб объектив О нинг фокал текислигида интерференцияланади. Нурлар дасталарининг йўлини бараварлаш учун (мас, 1 нур пластина Я, дан икки марта ўтади) нур 2 йўлига пластина П2 ўрнатилади. 3, (ёки 32) ни озгина силжитилганда интерференция полосалар қараш майдонида сезиларли сурилади. Кўзгу 3, (ёки 32) ўрнига бирор деталь ўрнатиб, интерференцион тасвир бўйича деталь сиртининг сифати тўғрисида мулоҳаза юритиш мумкин. Тўлқин табиатига қараб, И. акустик ва электромагнит тўлқинлар (оптик ва радиоин-терферометрлар) учун мослаб ясалади. Оптик И. спектрал чизиқларнинг тўлқин узунлигини, шаффоф муҳитларнинг ёруғлик синдириш кўрсаткичини, юлдузларнинг бурчак ўлчамларини, масофаларнинг мутлақ ва нисбий қийматини катта аниқликда ўлчаш учун ишлатилади. И. саноатда оптик тизим ва қисмларнинг сифатини текшириш ҳамда оптик деталларнинг сир-тини кузатиш учун қўлланилади. Ме-таллургияда эса металл сиртларининг текислигини текширишда, шахталардаги метан ва карбонат ангидрид концентрациясини аниқлашда ҳам И.дан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.