Interoretsepsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221-b. — ziyouz.com
Interoretsepsiya INTERORETSEPSIYA, interotsepsiya (lot. interior — içki, receptio — qabul qiliş) — içki a'zolar (yurak, qon va limfa tomirlari, nafas a'zolari, ovqat hazm qiliş yöllari va b.) dagi sezuvçi nerv uçlari (interore-septorlar) ning qözğalişi natijasida vujudga keladigan impulslarning markaziy nerv sistemasi tomonidan qabul qilinişi. Ingliz fiziologi Ç. Şerrington I.ni örganişni boşlab berdi. U I.ning maxsus tipi propri-oretsepsiyani topdi va muskul I.sining harakat reaksiyalaridagi ahamiyatini aniqladi. Undan oldinroq muskul I.si rolini I. M. Seçenov aniqlagan. I. P. Pavlovning taşki muhit analizatorlari b-n birga organizm içki muhitining analizatorlari ham mavjudligi haqidagi tuşunçasi I.ni örganişda muhim turtki böldi. Bu tuşunça I. P. Pavlovning şogirdi K. M. Bikov va uning maktabi tomonidan rivojlantirildi. Ular interoretseptiv şartli reflekslar hosil bölişi mumkinligini aniqlab, I.ning katta yarim şarlar pöstloği va uning funksiyasiga ta'sir qilişini isbotlab berişdi. Bu narsa fiziolog va vraçlarga içki a'zolar ta'sirçanligini örganişning yangi usulini oçib berdi. I.ni örganiş natijasida tibbiyot na-zariyasi va tajribasi uçun muhim bölgan omillar aniqlandi. Interotseptik impulslarning kuçli oqimi barça qon tomirlar, yurak va öpkadan markaziy nerv sistemasiga ötib, tomirlar tonusini tartibga soladi. Hazm yöli işini yaxşilaşda ham I.ning ahamiyati katta. I. va eksteroretseptorlardan markaziy nerv sistemasiga keladigan ta'sirotlarning nisbati organizm reaksiyasining bir butunliligini va organizm içki muhitining uzluksiz özgarib turadigan taşki muhit ta'sirlariga moslaşişini ta'minlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНТЕРОРЕЦЕПЦИЯ, интероцепция (лот. interior — ички, receptio — қабул қилиш) — ички аъзолар (юрак, қон ва лимфа томирлари, нафас аъзолари, овқат ҳазм қилиш йўллари ва б.) даги сезувчи нерв учлари (интероре-цепторлар) нинг қўзғалиши натижасида вужудга келадиган импульсларнинг марказий нерв системаси томонидан қабул қилиниши. Инглиз физиологи Ч. Шеррингтон И.ни ўрганишни бошлаб берди. У И.нинг махсус типи пропри-орецепцияни топди ва мускул И.сининг ҳаракат реакцияларидаги аҳамиятини аниқлади. Ундан олдинроқ мускул И.си ролини И. М. Сеченов аниқлаган. И. П. Павловнинг ташки муҳит анализаторлари б-н бирга организм ички муҳитининг анализаторлари ҳам мавжудлиги ҳақидаги тушунчаси И.ни ўрганишда муҳим туртки бўлди. Бу тушунча И. П. Павловнинг шогирди К. М. Биков ва унинг мактаби томонидан ривожлантирилди. Улар интерорецептив шартли рефлекслар ҳосил бўлиши мумкинлигини аниқлаб, И.нинг катта ярим шарлар пўстлоғи ва унинг функциясига таъсир қилишини исботлаб беришди. Бу нарса физиолог ва врачларга ички аъзолар таъсирчанлигини ўрганишнинг янги усулини очиб берди. И.ни ўрганиш натижасида тиббиёт на-зарияси ва тажрибаси учун муҳим бўлган омиллар аниқланди. Интероцептик импульсларнинг кучли оқими барча қон томирлар, юрак ва ўпкадан марказий нерв системасига ўтиб, томирлар тонусини тартибга солади. Ҳазм йўли ишини яхшилашда ҳам И.нинг аҳамияти катта. И. ва экстерорецепторлардан марказий нерв системасига келадиган таъсиротларнинг нисбати организм реакциясининг бир бутунлилигини ва организм ички муҳитининг узлуксиз ўзгариб турадиган ташки муҳит таъсирларига мослашишини таъминлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.