Intonatsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 225–226-b. — ziyouz.com
Intonatsiya (musiqada) — 1) özaro boğlangan bir neça ma'noni anglatuvçi nazariy-estetik tuşunça, ohang, kuy manbai. Keng ma'noda — badiiy obrazni musiqa tovuşlari yordamida ifodalaş. Musiqadagi I. balandlik jihatdan (notalar vositasida) belgilanişi va ma'lum lad tizimiga asoslanişi b-n nutq I.sidan farq qiladi. Musiqaviy I. milliylik xususiyatiga ega. Ba'zan yirik tarixiy özgariş (inqilob sodir bölişi, ijtimoiy tuzum almaşişi kabi)lar şu davr musiqa I.sida buriliş yasaydi. Tor ma'noda — kuyning bir neça tovuşdan iborat ifodali parçasi, ohang bölagi. Musiqaviy I. antik davr, örta asrlar (jumladan, Şarq musiqa nazariyasi)da va Uyğoniş davrida örganila boşlangan. Fransuz ma'rifatparvarlari (J. J. Russo) va ularning izdoşlari (A. Gretri, K. Glyuk), 19-a. dan boşlab rus kompozitor (A. Dargo-mijskiy, M. Musorgskiy) va musika tanqidçilari (A. Serov, V. Stasov, B. Yavorskiy) bu sohaga muhim hissa qöşgan. 20-a.da musiqa I.sining asosiy masalalari böyiça musiqaşunos akad. B. Asafyev mukammal ta'limot yaratgan; 2) sozlarda, ayniqsa, nay, surnay, ğijjak kabi pardasiz turlarida kuy çalişda, şuningdek, aşula aytişda tovuşlarni baland-pastlik jihatidan aniq (kuyni buzmay) ijro etiş sof (toza) I.laşga kiradi.
Ad.: Asafyev B. (I. Glebov), Muzikalnaya forma kak protsess, L., 1963; Intonatsiya i muzikalniy obraz (Sbornik statey), M., 1965.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНТОНАЦИЯ (мусиқада) — 1) ўзаро боғланган бир неча маънони англатувчи назарий-эстетик тушунча, оҳанг, куй манбаи. Кенг маънода — бадиий образни мусиқа товушлари ёрдамида ифодалаш. Мусиқадаги И. баландлик жиҳатдан (ноталар воситасида) белгиланиши ва маълум лад тизимига асосланиши б-н нутқ И.сидан фарқ қилади. Мусиқавий И. миллийлик хусусиятига эга. Баъзан йирик тарихий ўзгариш (инқилоб содир бўлиши, ижтимоий тузум алмашиши каби)лар шу давр мусиқа И.сида бурилиш ясайди. Тор маънода — куйнинг бир неча товушдан иборат ифодали парчаси, оҳанг бўлаги. Мусиқавий И. антик давр, ўрта асрлар (жумладан, Шарқ мусиқа назарияси)да ва Уйғониш даврида ўрганила бошланган. Француз маърифатпарварлари (Ж. Ж. Руссо) ва уларнинг издошлари (А. Гретри, К. Глюк), 19-а. дан бошлаб рус композитор (А. Дарго-мижский, М. Мусоргский) ва мусика танқидчилари (А. Серов, В. Стасов, Б. Яворский) бу соҳага муҳим ҳисса қўшган. 20-а.да мусиқа И.сининг асосий масалалари бўйича мусиқашунос акад. Б. Асафьев мукаммал таълимот яратган; 2) созларда, айниқса, най, сурнай, ғижжак каби пардасиз турларида куй чалишда, шунингдек, ашула айтишда товушларни баланд-пастлик жиҳатидан аниқ (куйни бузмай) ижро этиш соф (тоза) И.лашга киради.
Ад.: Асафьев Б. (И. Глебов), Музыкальная форма как процесс, Л., 1963; Интонация и музыкальный образ (Сборник статей), М., 1965.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.