Intruziv toğ jinslari

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 228-b. — ziyouz.com

Intruziv toğ jinslari - mag-.moning Yer pöstida qotişidan hosil bölgan töliq kristall magmatik toğ jinslari. Bular magma haroratining million yillar davomida asta-sekin pasayişi natijasida, undagi uçuvçan komponentlar (suv buği, xlor, ftor va b.) iştirokida kristallanadi. Uçuvçan komponentlar minerallarning magmadan kristallaniş jarayonini tezlaştiradi. I. t. j. hosil bölgan çu-qurligiga qarab, abissal (juda çu-qurda hosil bölgan) — granitlar, di-oritlar, gabbro vab. vagipabissal (effuziv va çuqurda hosil bölganlari oraliğidagi) — gabbro porfi-ritlar, granit porfirlar va b. toğ jinslariga bölinadi. I. t. j. tarki-bidagi silikat angidridi (SiO2) ning mikdoriga qarab öta asos, asos örta va nordon jinslarga bölinadi, nordon I. t. j. (granitlar) eng kup tarqalgan.

Örta Osiyo (jumladan, Özbekiston) da I. t. j. köp. Köpçilik konlar I. t. j.da uçraydi. Mas, gabbrolarda xromit, nikel, platina va b. konlar ma'lum. I. t. j. imorat poydevorlarini be-zaşda, haykaltaroşlikda işlatiladi. Toşkent metrosida I. t. j. işlatilgan.

Ad.: Zavari s kiy A. N., Izverjenniye gorniye porodi, M., 1961; Hamroboyev I. H., Rajabov F. Ş., Petrografiya asoslari, T., 1964.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ИНТРУЗИВ TOF ЖИНСЛАРИ - маг-.монинг Ер пўстида қотишидан ҳосил бўлган тўлиқ кристалл магматик тоғ жинслари. Булар магма ҳароратининг миллион йиллар давомида аста-секин пасайиши натижасида, ундаги учувчан компонентлар (сув буғи, хлор, фтор ва б.) иштирокида кристалланади. Учувчан компонентлар минералларнинг магмадан кристалланиш жараёнини тезлаштиради. И. т. ж. ҳосил бўлган чу-қурлигига қараб, абиссал (жуда чу-қурда ҳосил бўлган) — гранитлар, ди-оритлар, габбро ваб. вагипабиссал (эффузив ва чуқурда ҳосил бўлганлари оралиғидаги) — габбро порфи-ритлар, гранит порфирлар ва б. тоғ жинсларига бўлинади. И. т. ж. тарки-бидаги силикат ангидриди (SiO2) нинг микдорига қараб ўта асос, асос ўрта ва нордон жинсларга бўлинади, нордон И. т. ж. (гранитлар) энг куп тарқалган.

Ўрта Осиё (жумладан, Ўзбекистон) да И. т. ж. кўп. Кўпчилик конлар И. т. ж.да учрайди. Мас, габброларда хромит, никель, платина ва б. конлар маълум. И. т. ж. иморат пойдеворларини бе-зашда, ҳайкалтарошликда ишлатилади. Тошкент метросида И. т. ж. ишлатилган.

Ад.: Завари ц кий А. Н., Изверженные горные породы, М., 1961; Ҳамробоев И. Ҳ., Ражабов Ф. Ш., Петрография асослари, Т., 1964.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.