Invazion kasalliklar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 158-b. — ziyouz.com
Invazion kasalliklar - odam, hayvon va ösimliklarda eng sodda parazit jonivorlar (çuvalçang, kana va b. ba'zi böğimoyoqlilar) qözğatadigan kasallik. Ayrim parazitlar öz rivojlanişining ma'lum bir bosqiçida, boşqalari esa butun hayoti davomida xöjayin (odamda — antroponozlar, hayvonlarda — zoonozlar) organizmda parazitlik qilib I.k.ni qözğatadi. Parazitlar xöjayin organizmiga zararlangan teri (aktiv) va oziq-ovqat orqali (passiv) kiradi. Odamlarda uçraydigan I.k.ga gelmintozlar, protozoozlar (qözğatuvçisi sodda parazitlar; mas, amyobiaz), akarozlar (qözğatuvçisi kana; qötir), entomozlar (parazit haşarotlar qözğatadigan bitli-qilik) kiradi. Asosan, askaridoz, bezgak, toksoplazmoz, trixomonoz, enterobioz va b. köp kuzatiladi.
Hayvonlarda uçraydigan I.k.ga gelmintozlar, protozoozlar (babezioz, konsidiozlar va b.), araxnozlar, entomozlar kiradi. I.k. çorva mahsuldorligini pasaytiradi, ba'zan hayvonlar ölimiga sabab böladi, natijada çor-vaçilikka katta zarar yetkazadi.
Ayrim I.k. (trixinellyoz, sistitserkoz) odam uçun xavfli, bu kasalliklar b-n zararlangan mollar göştini iste'mol kilişga ruxsat etilmaydi.
Kuraş çoralari qözğatuvçi biologiyasiga qarab tayinlanadi, turli dori-darmonlar, degelmintizatsiya, dezinseksiya, kanalarga qarşi vositalar qöllaniladi.
Ösimliklar I.k. orasida buğdoy nematodasi va lavlagi nematodasi qözğatadigan kasalliklar köproq Tap-kalgan (q. Nematodalar).
Q.: Nematodalar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНВАЗИОН КАСАЛЛИКЛАР - одам, ҳайвон ва ўсимликларда энг содда паразит жониворлар (чувалчанг, кана ва б. баъзи бўғимоёқлилар) қўзғатадиган касаллик. Айрим паразитлар ўз ривожланишининг маълум бир босқичида, бошқалари эса бутун ҳаёти давомида хўжайин (одамда — антропонозлар, ҳайвонларда — зоонозлар) организмда паразитлик қилиб И.к.ни қўзғатади. Паразитлар хўжайин организмига зарарланган тери (актив) ва озиқ-овқат орқали (пассив) киради. Одамларда учрайдиган И.к.га гельминтозлар, протозоозлар (қўзғатувчиси содда паразитлар; мас, амёбиаз), акарозлар (қўзғатувчиси кана; қўтир), энтомозлар (паразит ҳашаротлар қўзғатадиган битли-қилик) киради. Асосан, аскаридоз, безгак, токсоплазмоз, трихомоноз, энтеробиоз ва б. кўп кузатилади.
Ҳайвонларда учрайдиган И.к.га гельминтозлар, протозоозлар (бабезиоз, концидиозлар ва б.), арахнозлар, энтомозлар киради. И.к. чорва маҳсулдорлигини пасайтиради, баъзан ҳайвонлар ўлимига сабаб бўлади, натижада чор-вачиликка катта зарар етказади.
Айрим И.к. (трихинеллёз, цистицеркоз) одам учун хавфли, бу касалликлар б-н зарарланган моллар гўштини истеъмол килишга рухсат этилмайди.
Кураш чоралари қўзғатувчи биологиясига қараб тайинланади, турли дори-дармонлар, дегельминтизация, дезинсекция, каналарга қарши воситалар қўлланилади.
Ўсимликлар И.к. орасида буғдой нематодаси ва лавлаги нематодаси қўзғатадиган касалликлар кўпроқ Tap-калган (қ. Нематодалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.